चीन मोडल होइन, आफ्नै बाटोमा अघि बढ्दै भारतको औद्योगिक शक्ति

एजेन्सी

मंगलवार, आश्विन २० २०८३

चीन मोडल होइन, आफ्नै बाटोमा अघि बढ्दै भारतको औद्योगिक शक्ति

भारतले तीव्र आर्थिक वृद्धि हासिल गर्ने क्रममा चीनको विकास मोडललाई हुबहु पछ्याउनेभन्दा आफ्नै आर्थिक संरचना, लोकतान्त्रिक प्रणाली र विशाल घरेलु बजारलाई आधार बनाउँदै नयाँ औद्योगिक बाटो निर्माण गरिरहेको छ।

भारतको आर्थिक रूपान्तरण पछिल्ला वर्षमा उत्पादन, पूर्वाधार, डिजिटल प्रविधि, रक्षा, इलेक्ट्रोनिक्स, नवीकरणीय ऊर्जा र उच्च प्रविधिका क्षेत्रमा एकैसाथ अघि बढिरहेको छ। यसले भारतलाई केवल सेवा क्षेत्रमा आधारित अर्थतन्त्रबाट उत्पादन र प्रविधिको महत्वपूर्ण केन्द्रतर्फ लैजाने आधार तयार गरिरहेको छ।

भारतको औद्योगिक रणनीतिको विशेषता ठूलो घरेलु बजारलाई उत्पादन क्षमतासँग जोड्नु हो। मोबाइल फोन, इलेक्ट्रोनिक्स, अटोमोबाइल, औषधि, रक्षा सामग्री र अन्य उच्च मूल्यका वस्तुको उत्पादनमा विस्तारले भारतभित्रै ठूलो औद्योगिक पारिस्थितिक प्रणाली निर्माण गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

चीनले विगत केही दशकमा निर्यातमुखी उत्पादन र विशाल पूर्वाधार लगानीका माध्यमबाट असाधारण आर्थिक विस्तार हासिल गरेको थियो। तर अहिले चीनको अर्थतन्त्र रियल इस्टेट संकट, कमजोर घरेलु माग, बढ्दो ऋण र जनसांख्यिकीय दबाबजस्ता समस्याबाट प्रभावित छ। यसले चीनको पुरानो विकास मोडलका सीमिततामाथि बहस बढाएको छ।

भारत भने फरक आधारमा अघि बढिरहेको छ। यहाँ निजी क्षेत्र, स्टार्टअप, डिजिटल अर्थतन्त्र र ठूलो उपभोक्ता बजारलाई औद्योगिक विकाससँग जोड्ने प्रयास भइरहेको छ। यसले आर्थिक वृद्धिको आधारलाई केवल निर्यात वा सरकारी लगानीमा निर्भर नराखी घरेलु माग र निजी लगानीसँग समेत जोड्ने अवसर दिएको छ।

विश्वव्यापी कम्पनीहरूले उत्पादन केन्द्र विविधीकरण गर्न खोजिरहेका बेला भारतको महत्व अझ बढेको छ। चीनमा अत्यधिक निर्भर आपूर्ति शृंखला परिवर्तन गर्न खोजिरहेका बहुराष्ट्रिय कम्पनीका लागि भारत ठूलो बजार मात्र होइन, उत्पादन र अनुसन्धानका लागि पनि सम्भावित वैकल्पिक केन्द्र बनेको छ।

भारतको डिजिटल पूर्वाधार पनि यसको औद्योगिक रूपान्तरणको महत्वपूर्ण आधार बनेको छ। डिजिटल भुक्तानी, डिजिटल पहिचान र सार्वजनिक डिजिटल सेवाको विस्तारले ठूलो जनसंख्यालाई औपचारिक अर्थतन्त्रसँग जोड्दै नयाँ प्रकारको आर्थिक गतिविधिका लागि आधार तयार गरेको छ।

रक्षा उत्पादनमा पनि भारतले आत्मनिर्भरतालाई प्राथमिकता दिएको छ। स्वदेशी विमान, युद्धपोत, मिसाइल प्रणाली र अन्य रक्षा उपकरणको उत्पादन विस्तारले भारतको औद्योगिक क्षमतालाई रणनीतिक क्षेत्रमा समेत बलियो बनाइरहेको छ। यसले भविष्यमा भारतलाई ठूलो रक्षा बजारबाट महत्वपूर्ण रक्षा उत्पादनकर्ता र निर्यातकर्तामा रूपान्तरण गर्न सक्छ।

अन्तरिक्ष र सेमिकन्डक्टरजस्ता क्षेत्रमा भइरहेको लगानीले भारतको औद्योगिक महत्वाकांक्षा अझ स्पष्ट बनाएको छ। उच्च प्रविधिका क्षेत्रमा क्षमता निर्माण गर्न सके भारतले आफ्नो आर्थिक वृद्धिलाई कम मूल्यका उत्पादनबाट उच्च मूल्यका प्रविधि र ज्ञानमा आधारित उद्योगतर्फ लैजान सक्छ।

यस परिवर्तनको क्षेत्रीय प्रभाव पनि महत्वपूर्ण हुनेछ। भारतको उत्पादन क्षमता विस्तार हुँदा नेपालसहित दक्षिण एसियाली मुलुकले भारतीय आपूर्ति शृंखला, बजार र लगानीसँग थप गहिरो सम्बन्ध विकास गर्न सक्छन्। नेपालले भारतसँगको आर्थिक सम्बन्धलाई केवल व्यापारमा सीमित नराखी उत्पादन, ऊर्जा, प्रविधि र सेवा क्षेत्रमा विस्तार गर्न सके यसबाट दीर्घकालीन लाभ लिन सक्छ।

भारतको उभारले एसियाको आर्थिक शक्ति सन्तुलनमा पनि परिवर्तन ल्याउन सक्छ। चीनको आर्थिक मोडलमाथि संरचनात्मक दबाब बढिरहेका बेला भारतले लोकतान्त्रिक शासन, निजी उद्यम, डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार र विशाल घरेलु बजारमा आधारित वैकल्पिक विकास मार्ग प्रस्तुत गरिरहेको छ।

भारतको लक्ष्य चीनको प्रतिलिपि बन्नु होइन। आफ्नै आर्थिक र सामाजिक संरचनालाई आधार बनाएर विश्वको प्रमुख उत्पादन, प्रविधि र लगानी केन्द्र बन्नु उसको दीर्घकालीन महत्वाकांक्षा हो। यही कारण भारतको वर्तमान औद्योगिक रूपान्तरण आगामी दशकमा विश्व अर्थतन्त्रको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तनमध्ये एक बन्न सक्ने देखिन्छ। - एजेन्सी

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि