भारतको सेमिकन्डक्टर उद्योगमा नयाँ छलाङ, चीनकेन्द्रित आपूर्ति शृंखलाको विकल्प बन्दै

मिडिया डबली

मंगलवार, आश्विन २० २०८३

भारतको सेमिकन्डक्टर उद्योगमा नयाँ छलाङ, चीनकेन्द्रित आपूर्ति शृंखलाको विकल्प बन्दै

भारतले सेमिकन्डक्टर उद्योगलाई आफ्नो औद्योगिक तथा प्राविधिक रूपान्तरणको प्रमुख आधार बनाउँदै उच्च प्रविधिको विश्व बजारमा आफ्नो उपस्थिति तीव्र रूपमा विस्तार गरिरहेको छ। चिप डिजाइनदेखि उत्पादन, परीक्षण र उन्नत प्याकेजिङसम्मको क्षमता विकास गर्ने प्रयासले भारतलाई विश्वव्यापी प्रविधि आपूर्ति शृंखलामा महत्वपूर्ण स्थान दिलाउने सम्भावना बढाएको छ।

आधुनिक अर्थतन्त्रमा सेमिकन्डक्टरको महत्व असाधारण छ। मोबाइल फोन, कम्प्युटर, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, विद्युतीय सवारी, दूरसञ्चार, रक्षा प्रणाली र अन्तरिक्ष प्रविधिसम्म चिपको आवश्यकता हुन्छ। त्यसैले सेमिकन्डक्टर उत्पादनमा क्षमता विकास गर्नु भारतका लागि औद्योगिक विकाससँगै राष्ट्रिय सुरक्षा र रणनीतिक स्वायत्तताको विषय पनि बनेको छ।

भारतले यस क्षेत्रमा सरकारी प्रोत्साहन र निजी लगानीलाई एकसाथ अघि बढाइरहेको छ। चिप उत्पादनसँगै डिजाइन, अनुसन्धान, उपकरण, सामग्री, परीक्षण र प्याकेजिङको सम्पूर्ण पारिस्थितिक प्रणाली विकास गर्ने लक्ष्यले भारतको रणनीति केवल एउटा उद्योग स्थापना गर्नेभन्दा धेरै व्यापक रहेको देखाउँछ।

विश्वव्यापी कम्पनीहरूले उत्पादन आपूर्ति शृंखला विविधीकरण गर्न खोजिरहेका बेला भारतको महत्व अझ बढेको छ। चीनमा अत्यधिक निर्भर आपूर्ति प्रणालीले भू–राजनीतिक तनाव, व्यापारिक विवाद र आपूर्ति अवरोधका जोखिम बढाउन सक्ने भएकाले बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले वैकल्पिक उत्पादन केन्द्र खोजिरहेका छन्।

भारतको ठूलो घरेलु बजार, दक्ष इन्जिनियरिङ जनशक्ति, सूचना प्रविधिमा स्थापित क्षमता र विस्तार भइरहेको औद्योगिक पूर्वाधारले उसलाई यस्तो वैकल्पिक केन्द्र बन्न विशेष आधार दिएको छ।

चीन लामो समयदेखि इलेक्ट्रोनिक्स र उच्च प्रविधि उत्पादनको प्रमुख केन्द्र रहँदै आएको छ। तर चीनको अर्थतन्त्रमा रियल इस्टेट संकट, कमजोर घरेलु माग, उच्च ऋण र जनसांख्यिकीय दबाबजस्ता संरचनात्मक चुनौती देखिएका छन्। यस्तो अवस्थामा विश्वव्यापी उत्पादनको भूगोल क्रमशः विविध हुँदै जानु भारतका लागि रणनीतिक अवसर बन्न सक्छ।

भारतले यो अवसरलाई केवल विदेशी लगानी आकर्षित गर्ने माध्यमका रूपमा नभई आफ्नै प्राविधिक क्षमता निर्माण गर्ने अभियानका रूपमा अघि बढाइरहेको छ। स्वदेशी चिप डिजाइन, अनुसन्धान र उत्पादन क्षमता विस्तार गर्न सके भारतले भविष्यमा बाह्य आपूर्ति अवरोधबाट आफ्नो अर्थतन्त्र र रणनीतिक क्षेत्रलाई सुरक्षित राख्न सक्छ।

रक्षा क्षेत्रमा यसको महत्व अझ ठूलो छ। आधुनिक मिसाइल, रडार, ड्रोन, सैन्य विमान, सञ्चार प्रणाली र अन्तरिक्ष उपकरणमा उन्नत सेमिकन्डक्टर आवश्यक पर्छ। घरेलु चिप उत्पादन क्षमता बढेमा भारतको रक्षा तथा अन्तरिक्ष क्षेत्रले महत्वपूर्ण रणनीतिक लाभ प्राप्त गर्न सक्छ।

भारतको सेमिकन्डक्टर अभियानले दक्षिण एसियामा पनि नयाँ आर्थिक अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। भारतको प्रविधि तथा उत्पादन आपूर्ति शृंखला विस्तार हुँदा नेपालजस्ता छिमेकी मुलुकले सूचना प्रविधि, प्राविधिक शिक्षा, डिजिटल सेवा र सहायक उद्योगका क्षेत्रमा भारतीय बजारसँग जोडिने अवसर खोज्न सक्छन्।

नेपालका लागि भारतको उच्च प्रविधि क्षेत्रमा बढ्दो क्षमता विशेष महत्वको विषय हो। भारतसँगको आर्थिक र भौगोलिक निकटतालाई उपयोग गर्दै नेपालले प्राविधिक जनशक्ति विकास, आईटी सेवा, इलेक्ट्रोनिक्स र डिजिटल उद्योगमा भारतीय पारिस्थितिक प्रणालीसँग सहकार्य विस्तार गर्न सक्छ।

भारतको सेमिकन्डक्टर अभियान सफल हुँदै गएमा यसको प्रभाव केवल चिप उद्योगमा सीमित रहने छैन। यसले इलेक्ट्रोनिक्स उत्पादन, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, विद्युतीय सवारी, दूरसञ्चार, रक्षा र अन्तरिक्षजस्ता अनेक क्षेत्रमा घरेलु उद्योगको विकासलाई गति दिन सक्छ।

विश्व प्रविधि प्रतिस्पर्धा तीव्र भइरहेका बेला भारतले आफ्नो विशाल बजारलाई प्राविधिक क्षमता र औद्योगिक उत्पादनसँग जोड्दै नयाँ आर्थिक शक्ति निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। चीनकेन्द्रित आपूर्ति शृंखलाको विकल्प खोजिरहेको विश्व बजारका लागि भारतको उदय आगामी दशकको महत्वपूर्ण औद्योगिक परिवर्तन बन्न सक्ने देखिन्छ। -एजेन्सी

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि