भारतको बढ्दो आर्थिक शक्तिले विश्व व्यापारमा बदलिँदै शक्ति सन्तुलन

एजेन्सी

मंगलवार, आश्विन २० २०८३

भारतको बढ्दो आर्थिक शक्तिले विश्व व्यापारमा बदलिँदै शक्ति सन्तुलन

भारत विश्व अर्थतन्त्रमा आफ्नो प्रभाव तीव्र रूपमा विस्तार गर्दै गएको छ। उत्पादन, निर्यात, डिजिटल अर्थतन्त्र, पूर्वाधार र निजी लगानीमा भइरहेको विस्तारले भारतलाई विश्व व्यापारको महत्वपूर्ण केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्ने आधार तयार गरिरहेको छ।

पछिल्ला वर्षमा भारतले आफ्नो आर्थिक विकासलाई केवल घरेलु बजारमा सीमित नराखी विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखलासँग जोड्ने प्रयास तीव्र बनाएको छ। इलेक्ट्रोनिक्स, औषधि, अटोमोबाइल, रक्षा सामग्री, प्रविधि तथा इन्जिनियरिङ उत्पादनमा क्षमता विस्तार हुँदै जाँदा भारतीय उत्पादनको अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच पनि बढिरहेको छ।

भारतको विशाल घरेलु बजार उसको सबैभन्दा ठूलो आर्थिक शक्तिमध्ये एक हो। विश्वका ठूला कम्पनीहरूका लागि भारत उत्पादनको आधार मात्र नभई ठूलो उपभोक्ता बजार पनि हो। यसले विदेशी लगानी आकर्षित गर्न र नयाँ उद्योग स्थापना गर्न महत्वपूर्ण आधार प्रदान गरिरहेको छ।

विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखला पुनर्संरचना भइरहेको समयमा भारतको महत्व अझ बढेको छ। चीनमा अत्यधिक निर्भर उत्पादन संरचनाबाट जोखिम घटाउन खोजिरहेका कम्पनीहरूले भारतसहित अन्य वैकल्पिक केन्द्रतर्फ ध्यान बढाइरहेका छन्। भारतले यही परिवर्तनलाई आफ्नो औद्योगिक विस्तारको अवसरका रूपमा उपयोग गर्न खोजिरहेको छ।

भारतको डिजिटल अर्थतन्त्रले पनि आर्थिक विस्तारलाई नयाँ गति दिएको छ। डिजिटल भुक्तानी, डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार र प्रविधिमा आधारित सेवाको विस्तारले ठूलो जनसंख्यालाई औपचारिक अर्थतन्त्रमा जोड्दै नयाँ व्यापारिक अवसर सिर्जना गरेको छ।

भारतले ऊर्जा, रक्षा र उच्च प्रविधिका क्षेत्रमा आत्मनिर्भरता बढाउने प्रयास पनि तीव्र बनाएको छ। सेमिकन्डक्टर, अन्तरिक्ष, नवीकरणीय ऊर्जा र रक्षा उत्पादनमा लगानीले भारतको आर्थिक शक्ति परम्परागत उद्योगबाट उच्च प्रविधितर्फ विस्तार भइरहेको देखाउँछ।

यस परिवर्तनले चीनसँगको आर्थिक प्रतिस्पर्धालाई पनि नयाँ स्वरूप दिएको छ। चीन अझै विश्व उत्पादनको प्रमुख शक्ति भए पनि आर्थिक वृद्धि, रियल इस्टेट, घरेलु माग र जनसांख्यिकीय दबाबजस्ता चुनौतीले उसको पुरानो विकास मोडलमाथि प्रश्न उठाइरहेका छन्। भारत भने बढ्दो घरेलु बजार र युवा जनशक्तिलाई औद्योगिक विस्तारसँग जोड्ने प्रयासमा अघि बढिरहेको छ।

भारतको आर्थिक उभारले दक्षिण एसियामा पनि महत्वपूर्ण अवसर सिर्जना गर्न सक्छ। नेपालको सबैभन्दा ठूलो व्यापारिक साझेदार र प्रमुख आर्थिक छिमेकी भारत भएकाले भारतीय अर्थतन्त्रको विस्तारले नेपाललाई प्रत्यक्ष तथा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभाव पार्छ।

नेपालले भारतीय बजारसँग आफ्नो उत्पादन र सेवा क्षेत्रलाई थप जोड्न सके भारतको बढ्दो उपभोक्ता मागबाट लाभ लिन सक्छ। जलविद्युत्, पर्यटन, कृषि, सूचना प्रविधि तथा सीमापार व्यापारमा सहकार्य विस्तार गर्ने सम्भावना अझै ठूलो छ।

भारतको आर्थिक शक्तिसँगै उसको कूटनीतिक प्रभाव पनि बढिरहेको छ। विश्वका प्रमुख शक्ति, विकासशील मुलुक र क्षेत्रीय संगठनसँग भारतले समानान्तर आर्थिक सम्बन्ध विस्तार गरिरहेको छ। यसले भारतलाई विश्व अर्थतन्त्रमा मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय निर्णय प्रक्रियामा पनि थप प्रभावशाली बनाउँदै गएको छ।

भारतको आर्थिक यात्रा अब केवल उच्च वृद्धि दरको कथा रहेन। उत्पादन क्षमता, प्रविधि, ऊर्जा सुरक्षा, डिजिटल पूर्वाधार र विश्वव्यापी व्यापारसँगको एकीकरणमार्फत भारत दीर्घकालीन आर्थिक शक्ति निर्माण गर्ने चरणमा प्रवेश गरेको छ।

विश्व अर्थतन्त्र बहुध्रुवीय बन्दै जाँदा भारतको बढ्दो आर्थिक क्षमता आगामी दशकको सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तनमध्ये एक बन्न सक्छ। भारतको उदयले एसियाको आर्थिक शक्ति सन्तुलनलाई मात्र परिवर्तन गर्ने छैन, नेपालजस्ता छिमेकी मुलुकका लागि पनि नयाँ बजार, लगानी र क्षेत्रीय सहकार्यका अवसर सिर्जना गर्नेछ। - एजेन्सी

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि