भारतले डिजिटल भुक्तानीको क्षेत्रमा हासिल गरेको तीव्र प्रगतिले देशको आर्थिक रूपान्तरणलाई नयाँ गति दिएको छ। मोबाइल फोन र इन्टरनेटको व्यापक प्रयोगसँगै भारतले विकास गरेको डिजिटल भुक्तानी प्रणालीले बैंकिङ सेवाको पहुँच विस्तार गर्नुका साथै साना व्यवसाय, उपभोक्ता र ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई समेत औपचारिक वित्तीय प्रणालीसँग जोड्ने काम गरेको छ।

भारतको डिजिटल भुक्तानी क्रान्तिको केन्द्रमा युनिफाइड पेments इन्टरफेस अर्थात् यूपीआई रहेको छ। सरल, तीव्र र कम लागतमा बैंक खाताबीच रकम स्थानान्तरण गर्न सकिने प्रणालीका कारण डिजिटल कारोबार भारतीय दैनिक जीवनको सामान्य हिस्सा बन्दै गएको छ।

यसको प्रभाव केवल भारतको घरेलु अर्थतन्त्रमा सीमित छैन। भारतीय डिजिटल भुक्तानी प्रविधिप्रति अन्य मुलुकहरूको चासो पनि बढिरहेको छ। भारतले आफ्नो डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधारको अनुभव विभिन्न देशसँग साझा गर्दै डिजिटल अर्थतन्त्र निर्माणमा सहकार्यका अवसर विस्तार गरिरहेको छ।

भारतको सफलताको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष सरकारी डिजिटल पूर्वाधार र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्य हो। डिजिटल पहिचान, बैंक खाता र मोबाइल प्रविधिको संयोजनले ठूलो जनसंख्यालाई औपचारिक वित्तीय प्रणालीमा ल्याउन सहयोग गरेको छ।

यसले भारतको आर्थिक शक्तिको एउटा नयाँ आयाम पनि देखाएको छ। परम्परागत रूपमा आर्थिक शक्ति भन्नाले उद्योग, प्राकृतिक स्रोत वा सैन्य क्षमता बुझिन्थ्यो। तर डिजिटल युगमा आफ्नै डिजिटल पूर्वाधार विकास गर्न सक्ने क्षमता पनि राष्ट्रिय शक्तिको महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।

भारतको डिजिटल मोडल चीनको डिजिटल अर्थतन्त्रभन्दा फरक बाटोमा अघि बढेको छ। चीनले ठूलो डिजिटल बजार निर्माण गरे पनि उसको डिजिटल प्रणाली राज्यको व्यापक निगरानी र नियन्त्रणसँग जोडिएको आलोचना हुँदै आएको छ। भारतले भने खुला डिजिटल पूर्वाधार, प्रतिस्पर्धी निजी क्षेत्र र ठूलो लोकतान्त्रिक बजारलाई आधार बनाएर आफ्नो डिजिटल पारिस्थितिक प्रणाली विकास गरेको छ।

भारतको डिजिटल सफलताले दक्षिण एसियाका अन्य देशका लागि पनि महत्वपूर्ण पाठ प्रस्तुत गर्छ। नेपालले पनि डिजिटल भुक्तानी र वित्तीय प्रविधिमा उल्लेखनीय प्रगति गरिरहेको अवस्थामा भारतसँगको प्राविधिक तथा नीतिगत सहकार्यले डिजिटल अर्थतन्त्रलाई अझ विस्तार गर्न सहयोग गर्न सक्छ।

सीमापार डिजिटल भुक्तानीको विस्तारले नेपाल–भारत व्यापार र जनस्तरको आवागमनलाई समेत सहज बनाउन सक्छ। पर्यटन, शिक्षा, व्यापार तथा रोजगारीका लागि दुई देशबीच हुने ठूलो आवागमनलाई आधुनिक डिजिटल भुक्तानी प्रणालीले थप सहज बनाउन सक्ने सम्भावना छ।

भारतको डिजिटल भुक्तानी प्रणाली त्यसैले एउटा प्रविधिगत उपलब्धि मात्र होइन। यो ठूलो जनसंख्यालाई आधुनिक अर्थतन्त्रसँग जोड्ने र आर्थिक गतिविधिलाई थप पारदर्शी, तीव्र तथा पहुँचयोग्य बनाउने विकास मोडलका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ।

विश्व डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढिरहेका बेला भारतले आफ्नै आवश्यकता र विशाल जनसंख्यालाई ध्यानमा राखेर निर्माण गरेको डिजिटल पूर्वाधार अब अन्तर्राष्ट्रिय चासोको विषय बनेको छ। आगामी वर्षहरूमा भारतको डिजिटल सार्वजनिक पूर्वाधार उसको आर्थिक प्रभाव र विश्वव्यापी प्राविधिक कूटनीतिको महत्वपूर्ण आधार बन्न सक्ने देखिन्छ। -एजेन्सी 

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

भारतमा कोरोना महामारी बढ्दै, शहरी क्षेत्रमा भयावह, ५२ हजार नाघे संक्रमित

सुतिरहेकी महिलाको मुखभित्र ४ फिट लामो सर्प पसेपछि... (भिडियाे)

भारतका चर्चित गायक बालासुब्रमण्यमको निधन

५ प्रधानमन्त्रीले नसकेको काम मोदीले गरे, भारतमा एक युग फेरियाे

कुशिनगरमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्चालनमा

दुई भारतीयले यसरी बनाए नेपाली नागरिकता