काठमाडौं — एशियाको बदलिँदो शक्ति समीकरणमा भारतको प्रभाव तीव्र रूपमा बढ्दै जाँदा चीनको आर्थिक तथा राजनीतिक प्रभावमाथि भने प्रश्न उठ्न थालेका छन्। पछिल्ला अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूका अनुसार चीन अहिले आर्थिक मन्दी, वृद्ध जनसंख्या, पूँजी पलायन तथा विश्वव्यापी अविश्वासको चुनौतीसँग जुधिरहेको छ भने भारतले व्यापार, प्रविधि, ऊर्जा तथा सुरक्षा क्षेत्रमा आफ्नो उपस्थिति निरन्तर विस्तार गरिरहेको छ।

विगत एक दशकमा नेपालले चीनसँगको सम्बन्ध विस्तारलाई प्राथमिकता दिएको भए पनि त्यसबाट अपेक्षित आर्थिक उपलब्धि प्राप्त हुन नसकेको आलोचना हुँदै आएको छ। विशेषगरी बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) अन्तर्गत घोषणा गरिएका अधिकांश परियोजनाहरू अझै कार्यान्वयनको चरणमा पुग्न सकेका छैनन्। चीनको सुस्त अर्थतन्त्र, घट्दो लगानी क्षमता तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा बढ्दो अविश्वासले भविष्यमा यस्ता परियोजनाहरूको वित्तीय सम्भावनालाई थप कमजोर बनाउन सक्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।

यसको विपरीत भारतले डिजिटल भुक्तानी, ऊर्जा व्यापार, पूर्वाधार निर्माण तथा क्षेत्रीय कनेक्टिभिटीमा उल्लेखनीय प्रगति हासिल गरेको छ। भारत अहिले दक्षिण एशियाको सबैभन्दा ठूलो आर्थिक शक्ति मात्र नभई विश्व अर्थतन्त्रको प्रमुख चालकका रूपमा समेत उदाइरहेको छ। भारतको बढ्दो आर्थिक प्रभावले नेपालका लागि नयाँ अवसरहरू सिर्जना गरिरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

विशेषगरी विद्युत् निर्यात, सीमापार व्यापार, डिजिटल भुक्तानी प्रणाली, पर्यटन तथा पूर्वाधार विकासका क्षेत्रमा भारतसँगको सहकार्यले नेपाललाई प्रत्यक्ष लाभ पुर्‍याउन सक्ने देखिएको छ। नेपालका अधिकांश अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार मार्ग भारतमार्फत सञ्चालन हुने, लाखौं नेपालीको रोजगारी भारतीय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको तथा जलविद्युत्को सबैभन्दा ठूलो सम्भावित बजार पनि भारत नै भएकाले भारतसँगको आर्थिक सहकार्य अझ महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ।

विदेश नीति विज्ञहरूका अनुसार नेपालले चीनसँगको सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा अस्वीकार गर्नुपर्ने होइन, तर आर्थिक यथार्थलाई ध्यानमा राख्दै प्राथमिकताहरू पुनः मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने समय आएको छ। ऋणमा आधारित पूर्वाधार परियोजनाभन्दा बजार, लगानी, ऊर्जा र रोजगारीसँग प्रत्यक्ष जोडिएका अवसरहरू नेपालको दीर्घकालीन हितका लागि बढी लाभदायक हुन सक्छन्।

विश्लेषकहरू भन्छन्, विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलन क्रमशः भारतको पक्षमा ढल्किरहेका बेला नेपालले भावनात्मकभन्दा पनि व्यावहारिक कूटनीति अपनाउनुपर्छ। आगामी दशकमा नेपालको आर्थिक भविष्य निर्धारण गर्ने प्रमुख बाह्य कारक चीनका वाचा र घोषणाभन्दा भारतको निरन्तर आर्थिक उदय हुन सक्ने उनीहरूको निष्कर्ष छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

सिमा अतिक्रमण भएपछि तरुण दल कम्युनिस्ट सरकारसँग आक्रोशित, तत्कालै उचित कदम चाल्न ध्यानाकर्षण

भारतबाट आउने महिलालाई तत्काल नागरिकता दिनुपर्छ : डा. कोइराला

आज मध्यरातमा भारतले धौलीगंगा बाँध खोल्दै, दार्चुलालगायतका जिल्लामा खतरा

ईलाममा ३ करोडको लागतमा भारतले बनाइदियो संस्कृत विद्यालय 

भारतको झट्कापछि चीन शान्ति कायम गर्ने तयारीमा

सिन्धुपाल्चोक घटनाप्रति भारतद्वारा दु:ख व्यक्त