यलमाया केन्द्र, पाटन ढोका ।  १७९१-९२ को सिनो-नेपाल युद्धबारे लामो समयदेखि चली आएको धारणा अहिले पुनर्विचारको केन्द्रमा आएको छ। वरिष्ठ पत्रकार तथा इतिहासचिन्तक कणक मणि दीक्षितको पहलमा आयोजित एक विशेष व्याख्यानमा, हाइडलबर्ग विश्वविद्यालयका प्रख्यात इतिहासकार प्रा. डा. एक्सल माइकल्सले युद्धको नयाँ प्रमाणहरू प्रस्तुत गर्दै चीनले नेपाललाई पराजित गर्न नसकेको निष्कर्ष सार्वजनिक गरे।

कार्यक्रममा प्रस्तुत प्रमाणहरूका आधारमा, युद्धको अन्त्यमा चीनले नेपालसँग सम्झौता गर्न बाध्य भएको देखिन्छ। हालसम्म, चिनियाँ स्रोतहरूमा यो युद्धलाई चीनको विजयको रूपमा चित्रण गरिएको थियो, जसअनुसार नेपालले पराजय स्वीकार गर्दै प्रत्येक पाँच वर्षमा बेइजिङमा श्रद्धाञ्जलीस्वरूप उपहार पठाउनुपर्ने सन्धि भएको भनिएको थियो। तर, हालै फेला परेको १७९३ को युद्ध प्रतिवेदनले यस धारणा चुनौती दिएको छ।

व्याख्यानमा प्रस्तुत प्रमाणअनुसार, नेपाल र चीनबीचको मुख्य लडाइँ बेत्रावतीमा भएको थियो, जहाँ नेपाली सेनाले बलियो प्रतिरोध गर्दै चिनियाँ फौजलाई पछि हट्न बाध्य बनायो। चिनियाँ सेनाले युद्धअवस्थामा ठूलो क्षति व्यहोरेको देखिन्छ, जसका कारण युद्ध अन्त्य गर्ने र सम्झौता गर्ने प्रस्ताव चिनियाँ कमाण्डर जनरल फुकआङ्गान स्वयंले गरेका थिए।

प्रा. माइकल्सले उल्लेख गरेअनुसार, नेपाल र चीनबीचको सम्झौतामा पाँच वर्षमा एक पटक उपहार आदानप्रदान गर्ने प्रचलनलाई चिनियाँ स्रोतहरूले श्रद्धाञ्जलीको रूपमा व्याख्या गरे पनि, नेपाली अभिलेखहरूमा यसलाई कूटनीतिक सम्बन्धको एक हिस्सा भनेर उल्लेख गरिएको छ। युद्धपछि नेपाल आफ्नो भौगोलिक र राजनीतिक सम्प्रभुता कायम राख्न सफल रह्यो, जुन वास्तविकताले नेपाल चीनको अधीनस्थ नभएको देखाउँछ।

कणक मणि दीक्षितको नेतृत्वमा गरिएको अनुसन्धानले यस ऐतिहासिक घटनालाई नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गरेको छ। उनले लामो समयदेखि इतिहासको सही व्याख्या खोज्ने प्रयास गर्दै आएका छन्, जसका कारण नेपालले आफ्नो स्वाधीन इतिहासको सही चित्रण गर्न सक्ने अवसर पाएको छ।

यो व्याख्यानले नेपालले युद्धमा पराजित नभई, आफ्नो स्वतन्त्रता सुरक्षित राख्न सफल भएको ठोस प्रमाण प्रस्तुत गरेको छ। नेपाल र चीनबीचको सम्झौता नेपालले सैन्य, कूटनीतिक र रणनीतिक रूपमा सशक्त रहँदै गरेको संकेत दिन्छ। दीक्षितको यो पहल नेपालका लागि एक महत्त्वपूर्ण योगदान हो, जसले इतिहासलाई पुनर्व्याख्या गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।