नेपालको राजनीतिमा आमनिर्वाचनमार्फत पुराना र स्थापित दलहरूलाई बढारेर झन्डै दुई-तिहाइ बहुमतसहित नयाँ र युवा नेतृत्वलाई सत्ताको बागडोर सुम्पेपछि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का सभापति एवं पूर्वउपप्रधानमन्त्री रवि लामिछानेले अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा चालेको एउटा अप्रत्याशित कदमले यतिबेला काठमाडौँदेखि नयाँ दिल्लीसम्म हलचल पैदा गरिदिएको छ।

भारतीय संस्थापन पक्षको मुखपत्र मानिने प्रतिष्ठित सञ्चारमाध्यम "हिन्दुस्तान टाइम्स"मा लामिछानेले लेखेको एउटा विचारोत्तेजक कूटनीतिक आलेख सार्वजनिक भएलगत्तै दुवै देशका कूटनीतिक, राजनीतिक र बौद्धिक वृत्तमा नयाँ बहस मात्र छेडिएको छैन, बरु यसले वर्षौँदेखिको परम्परागत कूटनीतिक शैलीलाई नै चुनौती दिएको छ।

निर्वाचनमा जनताले पुराना शक्तिहरूलाई किनारा लगाउँदै देश विकास र कूटनीति सञ्चालनको नयाँ जिम्मेवारी नयाँ पुस्तालाई दिएको यो विशिष्ट ऐतिहासिक पृष्ठभूमिमा लामिछानेले छिमेकी भारतसँगको सम्बन्धलाई हेर्ने र बदल्ने 'नयाँ पुस्ताको दृष्टिकोण' सार्वजनिक गरेपछि यसलाई दक्षिण एसियाली भू-राजनीतिक मामिलाका विज्ञहरूले अत्यन्तै चासो र गम्भीरताका साथ हेरेका छन्, जसले नेपालको बदलिँदो आन्तरिक राजनीतिक परिदृश्य र छिमेकीसँगको सम्बन्धमा वर्षौँदेखि चल्दै आएको संकीर्ण र राष्ट्रवादी नाराबाजीको शैलीभन्दा बिल्कुलै फरक, केवल नतिजा र व्यावसायिकतामा आधारित नयाँ युगको कूटनीतिको दरिलो वकालत गरेको छ।

लामिछानेले आफ्नो यस आलेखमा रास्वपाको ऐतिहासिक उदयलाई 'मतपेटीकाको माध्यमबाट देशमा आएको शान्तिपूर्ण क्रान्ति' को रूपमा व्याख्या गर्दै वर्तमान नयाँ कूटनीतिक नेतृत्वसँग विगतको कुनै पनि राजनीतिक वा कूटनीतिक 'बोझ' नरहेको कुरा भारतीय कूटनीतिज्ञहरूलाई प्रस्ट शब्दमा सुनाएका छन्। उनी पुराना शत्रुता, संकीर्णता वा विगतका नेताहरूले बन्द कोठाभित्र गरेका स-साना थानथुन र भित्री रहस्यमय सहमतिहरूमा आफूहरू कति पनि नअल्झिने कुरामा दृढ देखिन्छन् र दुई देशबीचका सार्वभौम सन्धि तथा जनता-जनताबीचको प्राचीन भावनात्मक सम्बन्धप्रति पूर्ण प्रतिबद्ध रहँदै नेपाल-भारत सम्बन्धलाई भू-राजनीतिक तनावको धराशायी घेराबाट बाहिर निकाल्नुपर्ने तर्क गर्छन्।

पुराना नेताहरूले जस्तो भारतविरोधी राष्ट्रवादको कार्ड खेलेर सत्ता टिकाउने खेलमा आफूहरू नलाग्ने बरु दुई देशको सम्बन्धलाई पूर्ण रूपमा 'विकास कूटनीति' मा रूपान्तरण गर्नुपर्ने नयाँ प्रस्ताव राख्दै उनले दुवै देशका युवा पुस्ताको आर्थिक महत्त्वाकाङ्क्षालाई सम्बोधन गर्नका लागि आर्थिक र प्राविधिक साझेदारीका ठोस एजेन्डाहरूमा सहकार्य गर्न ढिलाइ गर्न नहुने कुरामा जोड दिएका छन्, जसले पुराना कूटनीतिक खेलाडीहरूलाई समेत अचम्ममा पारेको छ।

नेपाल र भारतबीचको सम्बन्धलाई आधुनिक, गतिशील र व्यावहारिक बनाउन लामिछानेले परम्परागत गफ र पुराना एजेन्डाभन्दा माथि उठेर ठोस आर्थिक र प्राविधिक साझेदारीका कस्ता दूरगामी योजनाहरू अगाडि बढाउन सकिन्छ भन्ने कुराको एउटा निकै विस्तृत र साहसिक खाका प्रस्तुत गरेका छन्। भारतमा अहिले भइरहेको तीव्र गतिको रेलमार्ग विस्तारको प्रसंग जोड्दै उनले भारतको रक्सौलदेखि काठमाडौँ जोड्ने १५० किलोमिटरभन्दा छोटो रेलमार्गलाई चाँडोभन्दा चाँडो सम्पन्न गरी नेपालमा आर्थिक क्रान्ति ल्याउनुपर्ने र यसका लागि नयाँ शैलीको कार्यतत्परता चाहिने बताएका छन्।

यसका साथै नेपालको सूचना प्रविधि क्षेत्रलाई नयाँ उचाइमा पुर्‍याउन काठमाडौँ र दक्षिण भारतको प्रविधि हब बेङ्गलुरुबीच एउटा अत्याधुनिक 'डिजिटल करिडोर' निर्माण गर्ने, सीमापार डिजिटल भुक्तानी प्रणालीलाई थप सुदृढ बनाउने र नेपालको अथाह जलविद्युत क्षमतालाई भारतको बढ्दो औद्योगिक क्षेत्रको 'हरित इन्जिन' का रूपमा विकास गर्ने प्रस्ताव उनले अघि सारेका छन्।

पर्यटन र उच्च शिक्षाको क्षेत्रमा पनि नयाँ सम्भावना औंल्याउँदै उनले अरबौँ लगानी गरेर बनेका पोखरा र लुम्बिनी अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट भारतका प्रमुख सहरहरू जस्तै दिल्ली, मुम्बई र बेङ्गलुरुमा सिधा उडान सुरु गर्नुपर्ने र भारतका विश्वप्रसिद्ध शिक्षण संस्थाहरू जस्तै आईआईटी र स्वास्थ्य क्षेत्रको शीर्ष संस्था एम्सलाई नेपालमा स्थापना गर्न सहकार्य गर्नुपर्ने कडा जिकिर गरेका छन्, जसले नेपालको समृद्धिको ढोका खोल्न सक्छ। यो शक्तिशाली विचार यस्तो समयमा आएको छ, जब नेपालमा नयाँ र गैर-पारम्परिक नेतृत्वले पूर्ण बहुमतका साथ शासन व्यवस्था सञ्चालन गरिरहेको छ, जसका कारण नयाँ दिल्लीस्थित कूटनीतिक वृत्त र दक्षिण ब्लकमा यसलाई नेपालको 'महत्त्वाकाङ्क्षी युवा पुस्ता' को वास्तविक र अकाट्य चाहनाका रूपमा निकै गम्भीरतापूर्वक विश्लेषण गर्न थालिएको छ।

भारतीय विश्लेषकहरूका अनुसार, लामिछानेले सन् २०१४ मा भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले नेपालको संसद्‍मा दिएको ऐतिहासिक सम्बोधन र नेपाली जनतासँग सिधा संवाद गरेको प्रसंग बडो चलाखीपूर्वक उल्लेख गर्दै दुई देशको सम्बन्धलाई त्यही पुराना विश्वास र आत्मीयताको स्वर्ण विन्दुमा फर्काउनुपर्ने कुरा उठाउनु रणनीतिक रूपमा निकै परिपक्व र सकारात्मक कदम हो। यद्यपि, आलेखमा सीमा वा इतिहासका कारण दुई देशबीच उब्जिएका पुराना र संवेदनशील विवादहरूलाई कार्पेटमुनि लुकाएर सम्बन्ध सुमधुर हुन सक्दैन भन्दै ऐतिहासिक तथ्य र प्रमाणका आधारमा तिनलाई सच्याउनुपर्ने टसमस नहुने अडान पनि राखिएको छ, जसले नयाँ कूटनीतिक नेतृत्व भारतसँग आर्थिक साझेदारीका लागि सधैँ खुला र उदार भए पनि देशको सार्वभौमिकता र राष्ट्रिय हितका मुद्दामा कसैसामु नझुक्ने पक्षमा रहेको स्पष्ट सन्देश दिएको छ।

काठमाडौँका कूटनीतिक विश्लेषकहरूले लामिछानेको यो नयाँ कदमलाई 'आलोचनात्मक आशावाद' का रूपमा टिप्पणी गर्दै नयाँ कूटनीतिक भाषा र कर्पोरेट कार्यशैलीको कुरा गर्नु स्वागतयोग्य र समय सान्दर्भिक भएको बताएका छन् तर भारतसँग लामो समयदेखि थाती रहेका जटिल मुद्दाहरू सुल्झाउन र आलेखमा उल्लेख गरिएका ठूला परियोजनाहरूलाई वास्तविकतामा उतार्न बलियो प्रशासनिक तयारी, स्पष्ट दृष्टिकोण र कूटनीतिक निरन्तरता उत्तिकै आवश्यक पर्ने चेतावनी पनि दिएका छन्।

लामिछानेले आफ्नो आलेखको अन्त्यमा नदीहरूको निकै सुन्दर उपमा दिँदै वाग्मती र गङ्गा नदीले पहाडसँग कहिल्यै सम्झौता नगरी आफ्नो बाटो आफैँ बनाउने र नेपालले पनि अब कसैको दबाबमा नपरी त्यसै गर्ने भनी राखेको गम्भीर विचारले नयाँ नेतृत्वको प्रवल आत्मविश्वास र देशको स्वाभिमान झल्काउँछ।

अबको केही महिनामा हुन गइरहेका उच्चस्तरीय द्विपक्षीय भ्रमण, संवाद र सहकार्यका वास्तविक प्रयासहरूले रवि लामिछानेले कोरेको यो 'नयाँ कूटनीतिक बाटो' कत्तिको सुगम, व्यावहारिक र नेपालको हितमा फलदायी हुन्छ भन्ने कुराको अन्तिम निक्यौल गर्नेछ र यसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छविलाई नयाँ दिशा दिने विश्वास गरिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

रवि लामिछानेले आफ्नो श्रीमानलाई ऋषिमुनि भनेपछि रिसाइन् एलिजा गौतम, दिइन् यस्तो जवाफ

कांग्रेसबाट चुनाव लड्ने भए रवि लामिछाने, मन्त्री बन्ने पक्का! 

रवि लामिछानेका दाजुभाइबीच ठूलो लफडा, स्वतन्त्र उम्मेदवारहरुबीच खैलाबैला 

राजनीतिमा रवि लामिछानेः ‘रवीन्द्र मिश्र भा २’

रवि लामिछानेको दोहोरो चरित्र, परिवारवादको विरोध गरेर श्रीमतिलाई नै बनाए हर्ताकर्ता! 

दल दर्ता नहुँदै रवि लामिछानेलाई लाग्यो ठूलो झट्का, चौतर्फी खैलाबैला!