काठमाण्डौ-  ऊर्जा सुरक्षा, आणविक प्रविधि तथा दुर्लभ प्राकृतिक स्रोतहरूको महत्व बढिरहेका बेला युरेनियम उद्योग भारत र मध्य एशियाबीचको सम्बन्धको नयाँ रणनीतिक आधारका रूपमा उदाउन थालेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूका अनुसार भारतले आफ्नो दीर्घकालीन ऊर्जा आवश्यकताहरू पूरा गर्न तथा आणविक ऊर्जा उत्पादन विस्तार गर्न मध्य एशियाली राष्ट्रहरूसँग युरेनियम सहकार्यलाई प्राथमिकता दिन थालेको छ।

भारत विश्वकै तीव्र गतिमा बढिरहेको ऊर्जा उपभोक्ता राष्ट्रमध्ये एक हो। औद्योगिकीकरण, शहरीकरण तथा आर्थिक विस्तारसँगै ऊर्जा माग तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। जीवाश्म इन्धनमाथिको निर्भरता घटाउँदै स्वच्छ तथा दीर्घकालीन ऊर्जा स्रोतको खोजीमा रहेको भारतका लागि आणविक ऊर्जा महत्वपूर्ण विकल्पका रूपमा रहेको छ। यही कारण भारतले युरेनियम आपूर्ति सुनिश्चित गर्न मध्य एशियाली राष्ट्रहरूसँग सहकार्य बढाइरहेको छ।

विशेषगरी कजाखस्तान, उज्बेकिस्तान तथा किर्गिस्तानजस्ता राष्ट्रहरू युरेनियम भण्डारका दृष्टिले विश्वका महत्वपूर्ण देश मानिन्छन्। भारतले विगत केही वर्षदेखि यी राष्ट्रहरूसँग ऊर्जा, खानी तथा रणनीतिक साझेदारी विस्तार गर्दै आएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार युरेनियम व्यापारले केवल ऊर्जा सहकार्य मात्र नभई व्यापक आर्थिक तथा भूराजनीतिक सम्बन्धलाई पनि मजबुत बनाउने सम्भावना रहेको छ।

मध्य एशिया भारतका लागि केवल ऊर्जा स्रोत मात्र होइन, क्षेत्रीय सम्पर्क विस्तार गर्ने महत्वपूर्ण भूभाग पनि हो। भारतले अन्तर्राष्ट्रिय उत्तर–दक्षिण यातायात करिडोर (INSTC) तथा चाबहार बन्दरगाहमार्फत मध्य एशियासँगको व्यापारिक पहुँच विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। युरेनियम सहकार्यले यी रणनीतिक परियोजनाहरूलाई थप गति दिन सक्ने अनुमान गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिसिएटिभ (BRI) मार्फत मध्य एशियामा बढ्दो प्रभावका बीच भारतले वैकल्पिक साझेदारीको मोडेल अघि बढाइरहेको छ। ऊर्जा, खानी, शिक्षा तथा पूर्वाधार क्षेत्रमा भारतको उपस्थिति बढ्दै जाँदा क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा समेत प्रभाव पर्न सक्ने देखिएको छ।

दीर्घकालीन रूपमा हेर्दा युरेनियम उद्योग भारत र मध्य एशियाबीच आर्थिक, ऊर्जा तथा रणनीतिक सम्बन्धको मुख्य आधार बन्न सक्ने सम्भावना रहेको छ। ऊर्जा सुरक्षालाई राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडेर हेर्ने वर्तमान विश्व परिवेशमा यस्तो सहकार्य दुवै पक्षका लागि लाभदायक हुने अपेक्षा गरिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।