चीनमा पछिल्ला महिनाहरूमा भएको उच्चस्तरीय सैन्य र राजनीतिक शुद्धीकरण (purge) ले राष्ट्रपति सि जिनपिङको शासनशैलीबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।

चिनियाँ जनमुक्ति सेनाका (PLA) पूर्व कमाण्डर, वरिष्ठ जनरल र राष्ट्रिय टिमका उच्च अधिकारीहरूलाई आजीवन प्रतिबन्ध र कारावासको सजाय सुनाइनुले चीनको सत्ता संरचना भित्र गहिरो असुरक्षाको संकेत देखिएको विश्लेषकहरूको मूल्यांकन छ।

चीनमा हाल देखिएको पर्ज अभियानलाई औपचारिक रूपमा “भ्रष्टाचारविरोधी अभियान” को निरन्तरता भनिए पनि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विज्ञहरू यसलाई राजनीतिक निष्ठा सुनिश्चित गर्ने उपकरणका रूपमा व्याख्या गर्छन्।

सि जिनपिङको नेतृत्वमा चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी अब केवल नीति नियन्त्रणमा होइन, व्यक्तिगत वफादारी (personal loyalty) मा आधारित शासन मोडेलतर्फ अघि बढिरहेको देखिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा PLA भित्र व्यापक शुद्धीकरण गरिएको छ।

पूर्व रक्षा मन्त्री, रकेट फोर्स कमाण्डर, नौसेना नेतृत्व र सैन्य प्रविधि क्षेत्रका वरिष्ठ अधिकारीहरू एकपछि अर्को गरी हटाइएका छन्। यी पर्जहरूले देखाउँछ कि सि जिनपिङ स्वयं चीनको सबैभन्दा शक्तिशाली संस्थामाथि पनि पूर्ण विश्वास गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन्।

राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार, यस्तो अवस्था प्रायः बलियो शासनको संकेत होइन, बरु संरचनात्मक असुरक्षा (structural insecurity) को लक्षण हो। जब शासक आफ्नै सेनाबाट डराउन थाल्छ, तब शासन प्रणाली स्थायित्व होइन, नियन्त्रण र निगरानीमा आधारित हुन्छ। यसले दीर्घकालमा संस्थागत क्षमतामा गम्भीर क्षति पुर्‍याउने खतरा पैदा गर्छ।

यस पर्ज अभियानसँगै चिनियाँ अभियोजक प्रणाली (prosecutors) लाई पनि वैचारिक नियन्त्रणको उपकरणका रूपमा प्रयोग गर्न थालिएको छ। अभियोजकहरू अब केवल कानुनी अधिकारी नभई “सि जिनपिङ विचारधारा” का प्रवर्तकका रूपमा प्रस्तुत भइरहेका छन्। यसले न्याय प्रणालीलाई स्वतन्त्र संस्थाबाट राज्य प्रचार संयन्त्रमा रूपान्तरण गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा हेर्दा, चीनको आन्तरिक पर्जले ताइवान, दक्षिण चीन सागर र हिन्द–प्रशान्त क्षेत्रमा चिनियाँ व्यवहारलाई अझ आक्रामक बनाउने जोखिम पनि देखिन्छ। आन्तरिक रूपमा असुरक्षित शासन प्रायः बाह्य रूपमा राष्ट्रवाद र सैन्य प्रदर्शनमार्फत वैधता खोज्ने प्रयास गर्छ भन्ने ऐतिहासिक अनुभव छ।

इतिहासविद्हरूले अहिलेको चीनलाई सोभियत संघको अन्तिम दशकसँग तुलना गर्न थालेका छन्—जहाँ सत्ता केन्द्रित हुँदै गयो, आलोचना दबाइयो, तर प्रणाली भित्रै विघटन तीव्र बन्यो। चिनियाँ शासन अहिले स्थिर देखिए पनि, निरन्तर पर्ज, गिरफ्तारी र नियन्त्रणले राज्य संरचना भित्र गहिरो तनाव जमाउँदै लगेको संकेत स्पष्ट देखिन्छ।

निष्कर्षतः सि जिनपिङद्वारा आफ्नै जनरलहरूलाई हटाउने र अभियोजकलाई वैचारिक सैनिक बनाउने प्रक्रिया चीनको शक्ति प्रदर्शन होइन, डरको राजनीति (politics of fear) को प्रतिबिम्ब हो। यो प्रवृत्तिले चीनलाई दीर्घकालमा बलियो होइन, अझै अस्थिर र बन्द प्रणालीतर्फ धकेल्ने सम्भावना बढाएको विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।