पाकिस्तानको राजनीतिक संरचनामा सेना लामो समयदेखि प्रभावशाली रहँदै आएको भए पनि पछिल्ला वर्षहरूमा उक्त प्रभाव औपचारिक शासन संरचनाभन्दा माथि पुगेको देखिन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार पाकिस्तान अब “डीप स्टेट” को चरण पार गर्दै प्रत्यक्ष रूपमा “मिलिटरी स्टेट” मा रूपान्तरण हुँदै गएको छ, जहाँ वास्तविक सत्ता संसद र सरकारभन्दा बाहिर सैन्य नेतृत्वको हातमा केन्द्रित छ।

पाकिस्तानको सेना केवल सुरक्षा निकाय मात्र होइन, आर्थिक शक्ति केन्द्र पनि बनेको छ। सेनासँग सम्बन्धित फाउन्डेसन र व्यावसायिक संस्थाहरू कृषि, रियल स्टेट, बैंकिङ, शिक्षा र उद्योग क्षेत्रमा फैलिएका छन्।

अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार यो सैन्य–आर्थिक साम्राज्यले प्रतिस्पर्धी निजी क्षेत्रलाई कमजोर बनाउँदै, सेनालाई राज्यभित्र “राज्य” जस्तै बनाएको छ। राजनीतिक तहमा सेनाको हस्तक्षेप निरन्तर देखिँदै आएको छ।

इमरान खानको राजनीतिक पतन, विपक्षी दलहरूमाथि मुद्दा र गिरफ्तारी, तथा सरकार गठन प्रक्रियामा सैन्य भूमिका स्पष्ट देखिनुले पाकिस्तानमा लोकतान्त्रिक प्रक्रियाको औपचारिकता मात्र बाँकी रहेको संकेत दिएको छ। विश्लेषकहरू भन्छन्, पाकिस्तानमा चुनाव अब नीति निर्माणको माध्यम होइन, केवल सत्ता वैध बनाउने उपकरण बनेको छ। जातीय र क्षेत्रीय स्तरमा पनि सैन्य प्रभुत्वको प्रभाव देखिन्छ।

बलोचिस्तान र खैबर पख्तुनख्वामा सुरक्षा कारबाही, जबरजस्ती बेपत्ता पारिएका नागरिक, र पत्रकार तथा मानवअधिकार कार्यकर्तामाथि धम्कीका घटनाहरू बढ्दै गएका छन्। मानवअधिकार संस्थाहरूले यसलाई “सुरक्षाको नाममा दमन” को रूपमा व्याख्या गरेका छन्। सामाजिक प्रभाव झन् गहिरो बन्दै गएको छ। उच्च शिक्षित युवाहरू ठूलो संख्यामा देश छोड्दै छन्, जसलाई विश्लेषकहरूले “ब्रेन ड्रेन” मात्र होइन, “राज्यप्रतिको विश्वासको संकट” को रूपमा हेरेका छन्।

जब नागरिकहरूले राजनीतिक परिवर्तन सम्भव छैन भन्ने निष्कर्ष निकाल्छन्, तब उनीहरूको विकल्प पलायन मात्र बाँकी रहन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विज्ञहरूका अनुसार, पाकिस्तानको मिलिटरी स्टेट मोडेल दीर्घकालीन रूपमा अस्थिर छ। सेनाले अल्पकालीन स्थिरता दिन सक्ला, तर संस्थागत लोकतन्त्र, आर्थिक नवप्रवर्तन र सामाजिक समावेशीकरण बिना राज्यको दिगो विकास सम्भव हुँदैन। यसले पाकिस्तानलाई क्रमशः “सफ्ट कोलाप्स” तर्फ धकेलिरहेको विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।

निष्कर्षतः पाकिस्तानमा सेना अब राष्ट्रको रक्षक मात्र होइन, राष्ट्रकै प्रमुख शक्ति संरचना बनिसकेको छ। संसद, अदालत र मिडिया औपचारिक रूपमा अस्तित्वमा रहे पनि, निर्णायक शक्ति सैन्य मुख्यालयमा केन्द्रित भएको अवस्थाले पाकिस्तानलाई आधुनिक राष्ट्रभन्दा बढी सैन्य–प्रबन्धित राज्य का रूपमा चित्रण गर्न थालिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।