भारत, संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) र इजरायलबीच उदीयमान सुरक्षा सहकार्यलाई हालका विश्लेषकहरूले नयाँ क्षेत्रीय शक्ति संरचनाको रूपमा व्याख्या गर्न थालेका छन्।

यो त्रिपक्षीय सुरक्षा अक्ष केवल कूटनीतिक मित्रता मात्र नभई, हिन्द–प्रशान्तदेखि मध्यपूर्वसम्म फैलिएको रणनीतिक पुनर्संरेखण (strategic realignment) को संकेतका रूपमा देखिन थालेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा भारत र UAEबीच रक्षा, खुफिया साझेदारी र समुद्री सुरक्षा क्षेत्रमा सहकार्य उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको छ।

इजरायलसँग भारतको सम्बन्ध प्रविधि, साइबर सुरक्षा र सैन्य हार्डवेयरमा केन्द्रित हुँदै गएको छ। यी दुई धुरी एक आपसमा जोडिँदा, त्रिपक्षीय संरचना क्रमशः एकीकृत सुरक्षा नेटवर्कमा परिणत हुँदै गएको देखिन्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, यो नयाँ सुरक्षा अक्षको उदय अमेरिका–केन्द्रित पुरानो सुरक्षा संरचनाबाट अलग दिशातर्फ संकेत गर्छ। भारतले आफ्नो रणनीतिक स्वायत्तता कायम राख्दै, मध्यपूर्व र हिन्द–प्रशान्तलाई जोड्ने पुलको रूपमा भूमिका बढाउँदै गएको छ।

UAE ले ऊर्जा–पछिको युगमा सुरक्षा र प्रविधि साझेदारीमार्फत नयाँ भू–राजनीतिक पहिचान निर्माण गर्न खोजिरहेको छ भने इजरायल प्रविधि र सैन्य नवप्रवर्तनको माध्यमबाट क्षेत्रीय प्रभाव विस्तार गरिरहेको छ।

समुद्री सुरक्षा यस सहकार्यको प्रमुख आधार बनेको छ। अरब सागरदेखि हिन्द महासागरसम्म व्यापारिक मार्गहरूको सुरक्षा, आतंकवादविरुद्धको खुफिया आदान–प्रदान र संयुक्त नौसैनिक अभ्यासले यो अक्षलाई व्यवहारिक बनाउँदै लगेका छन्।

भारतको नौसेनालाई हाल क्षेत्रीय “नेट सुरक्षा प्रदायक” का रूपमा चित्रण गर्न थालिएको छ। यस नयाँ सुरक्षा संरचनाले प्रत्यक्ष रूपमा पाकिस्तान र इरानजस्ता देशहरूलाई रणनीतिक दबाबमा राखेको देखिन्छ। पाकिस्तानका लागि भारत–इजरायल सुरक्षा सहकार्य दीर्घकालीन चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ भने इरान UAE–इजरायल समीकरणलाई आफ्ना क्षेत्रीय हितविरुद्धको गठबन्धनका रूपमा हेर्ने संकेत देखिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विज्ञहरूका अनुसार, भारत–UAE–इजरायल अक्ष दीर्घकालमा मध्यपूर्वको शक्ति सन्तुलन परिवर्तन गर्ने क्षमतासहित उदाउँदै छ। यो संरचनाले केवल सैन्य मात्र होइन, प्रविधि, साइबर सुरक्षा, ऊर्जा र व्यापारिक मार्गको सुरक्षासमेत समेट्दै एक बहुआयामिक सुरक्षा प्लेटफर्म निर्माण गरिरहेको छ।

निष्कर्षतः भारत–UAE–इजरायल सहकार्य आज कुनै अस्थायी कूटनीतिक संयोजन होइन। यो नयाँ सुरक्षा अक्ष क्रमशः क्षेत्रीय स्थायित्व र शक्ति पुनर्संरचनाको केन्द्रमा उभिँदै गएको छ, जसले भविष्यमा अमेरिका–चीन प्रतिस्पर्धाको बीचमा नयाँ स्वतन्त्र रणनीतिक धुरीको रूपमा भूमिका खेल्ने संकेत स्पष्ट देखिन थालेका छन्।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।