चीनको पछिल्लो जनसांख्यिकीय तथ्यांकले देश ऐतिहासिक मोडमा प्रवेश गरिरहेको संकेत दिएको छ। सरकारी र अन्तर्राष्ट्रिय स्रोतहरूका अनुसार चीनमा जन्मदर हालसम्मकै न्यूनतम स्तरमा पुगेको छ र कुल जनसंख्या लगातार घट्ने चरणमा प्रवेश गरिसकेको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार यो प्रवृत्तिले केवल सामाजिक संरचनामात्र होइन, चीनको दीर्घकालीन आर्थिक वृद्धि र वैश्विक महाशक्ति बन्ने योजनामाथि नै गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। चीनमा लामो समय लागू गरिएको एक–सन्तान नीतिको प्रभाव अझै गहिरो रूपमा देखिन थालेको छ।

शहरीकरण, जीवनयापन खर्चको तीव्र वृद्धि र युवाहरूमा विवाह तथा सन्तानप्रति घट्दो आकर्षणले जन्मदर पुनःस्थापना गर्ने सरकारी प्रयासहरू असफल हुँदै गएका छन्। सरकारले कर छुट, आवास सुविधा र मातृत्व प्रोत्साहन कार्यक्रम ल्याए पनि अपेक्षित परिणाम देखिएको छैन। जनसंख्या वृद्धिदर घट्दै जाँदा चीन तीव्र रूपमा वृद्ध समाजतर्फ उन्मुख हुँदै गएको छ।

श्रम बजारमा युवाको संख्या घट्दै जानु, पेंशन र स्वास्थ्य सेवामा भार बढ्नु तथा उत्पादनशील जनशक्तिको अभावले चीनको औद्योगिक प्रतिस्पर्धात्मक क्षमतामा दीर्घकालीन दबाब सिर्जना गरिरहेको छ।

अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार यो अवस्थाले चीनको आर्थिक मोडेललाई मौलिक रूपमा पुनःपरिभाषित गर्न बाध्य पार्नेछ। जनसांख्यिकीय संकटसँगै चीनको अर्थतन्त्रमा देखिएको सम्पत्ति क्षेत्रको मन्दी र डिफ्लेसनको जोखिमले स्थिति झन् जटिल बनाएको छ। घरजग्गा बजार सुस्त हुनु, उपभोग घट्नु र निजी क्षेत्रको लगानी कमजोर हुनु जनसंख्या घट्दो प्रवृत्तिसँग जोडिँदै आर्थिक चक्रलाई नकारात्मक दिशातर्फ धकेलिरहेको देखिन्छ। राजनीतिक तहमा पनि जनसंख्यिकीय संकटको प्रभाव देखिन थालेको छ।

राष्ट्रपति सि जिनपिङको नेतृत्वमा सरकारले जनसंख्या नीतिलाई राष्ट्रिय सुरक्षासँग जोडेर प्रस्तुत गर्न थालेको छ। जनसंख्या घट्नु अब केवल सामाजिक मुद्दा नभई “राष्ट्रिय शक्ति क्षय” को संकेतका रूपमा हेरिन थालेको छ। यसले राज्यलाई थप नियन्त्रणवादी र केन्द्रीयकृत नीतितर्फ धकेल्ने जोखिम बढाएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विश्लेषकहरूका अनुसार चीनको जनसंख्या संकटले विश्व शक्ति सन्तुलनमा पनि दीर्घकालीन प्रभाव पार्न सक्छ। जनसांख्यिकीय लाभांश गुमाउँदै गएको चीनले दीर्घकालमा अमेरिका, भारत र अन्य उदीयमान अर्थतन्त्रसँगको प्रतिस्पर्धामा कमजोर स्थिति लिनुपर्ने सम्भावना देखिन्छ।

विशेषगरी भारतको युवा जनसंख्या र श्रम बजार विस्तारसँग तुलना गर्दा चीनको स्थिति क्रमशः प्रतिकूल बन्दै गएको देखिन्छ। निष्कर्षतः चीन आज केवल आर्थिक वा राजनीतिक चुनौतीसँग जुधिरहेको छैन, ऊ आफ्नै जनसंख्यिकीय आधार गुमाउँदै जाने ऐतिहासिक संकट सँग सामना गरिरहेको छ।

जन्मदर घट्नु, वृद्ध समाज विस्तार हुनु र श्रम शक्ति संकुचन हुनु चीनको महाशक्ति बन्ने दीर्घकालीन योजनाका लागि सबैभन्दा गम्भीर संरचनात्मक चुनौतीका रूपमा उभिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।