काठमाडौं। भारतले पछिल्ला पाँच वर्षमा आफ्नो स्थापित विद्युत् उत्पादन क्षमता ३६ प्रतिशतले वृद्धि गर्दै ऊर्जा क्षेत्रमा ऐतिहासिक उपलब्धि हासिल गरेको छ। भारतीय रिजर्भ बैंक (RBI) र हिन्दु बिजनेस लाइनको संयुक्त तथ्यांकअनुसार सन् २०२5 मा मात्र भारतले नवीकरणीय ऊर्जामा सबैभन्दा धेरै क्षमता थप गरेको हो।

यस अवधिमा सौर्य र पवन ऊर्जाले भारतको कुल ऊर्जा मिश्रणमा निर्णायक भूमिका खेलेका छन्। कोइला–आधारित विद्युत्मा निर्भरता क्रमशः घट्दै गएको छ भने हरित ऊर्जालाई राष्ट्रिय प्राथमिकताका रूपमा अघि बढाइएको छ।

विशेषगरी राजस्थान, गुजरात, तमिलनाडु र आन्ध्र प्रदेशजस्ता राज्यमा ठूला सौर्य पार्क र पवन परियोजना सञ्चालनमा आएका छन्। सरकारले ‘नेशनल सोलार मिशन’ र ‘ग्रीन हाइड्रोजन मिशन’ मार्फत निजी क्षेत्रलाई आकर्षित गर्दै ऊर्जा रूपान्तरणलाई तीव्र बनाएको छ।

ऊर्जा सुरक्षा दृष्टिले पनि यो उपलब्धि रणनीतिक छ। पेट्रोलियम आयातमा अत्यधिक निर्भर भारतले घरेलु नवीकरणीय स्रोत विस्तार गरेर व्यापार घाटा कम गर्ने र जलवायु प्रतिबद्धता पूरा गर्ने लक्ष्य राखेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा भारत अहिले विश्वको तेस्रो ठूलो नवीकरणीय ऊर्जा बजार बन्दै गएको छ।

पेरिस सम्झौता अन्तर्गत सन् २०३० सम्म ५०% विद्युत् उत्पादन नवीकरणीय स्रोतबाट गर्ने लक्ष्यतर्फ भारत तीव्र गतिमा अघि बढिरहेको छ। नेपालका लागि पनि भारतको यो ऊर्जा रूपान्तरण महत्वपूर्ण छ।

भारतसँगको विद्युत् व्यापार, जलविद्युत् निर्यात र क्षेत्रीय ऊर्जा ग्रिडमा नेपालको भूमिका अब झन् बढ्ने सम्भावना देखिन्छ। ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार भारतको यो सफलता केवल पर्यावरणीय मुद्दा होइन—यो औद्योगिक प्रतिस्पर्धा, राष्ट्रिय सुरक्षा र विश्व नेतृत्वसँग जोडिएको दीर्घकालीन रणनीति हो।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।