दक्षिण एशिया संसारकै सबैभन्दा पुरानो सभ्यताहरूको पालना हो, जहाँ बहुसांस्कृतिकता र सहअस्तित्व ऐतिहासिक रूपमा समाजको मेरुदण्ड रहँदै आएको छ।

तर पछिल्ला वर्षहरूमा यस क्षेत्रमा एउटा चिन्ताजनक प्रवृत्ति देखिन थालेको छ—राजनीति, धार्मिक भावनाको दुरुपयोग र हिंसाको मिलन। चुनावी प्रतिस्पर्धा र पहिचान–आधारित भाष्यले अल्पसंख्यक समुदायलाई क्रमशः असुरक्षित बनाउँदै लगेको छ।

हालै प्रकाशित अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषणहरूले दक्षिण एशियाभरि धार्मिक अल्पसंख्यकमाथि बढ्दो दमनको चित्र कोरेका छन्। कतै निन्दा कानूनको दुरुपयोग, कतै भीड–न्याय, कतै लक्षित हत्या र सम्पत्तिमा आक्रमण—यी सबै घटना फरक देशमा भए पनि एउटै प्रवृत्तिका संकेत हुन्।

जब बहुसंख्यक राजनीतिक समर्थनलाई धार्मिक भावनासँग जोडिन्छ, अल्पसंख्यक नागरिकको अधिकार बहसको विषय होइन, राजनीतिक सौदाबाजीको वस्तु बन्छ। यस प्रक्रियामा राज्यको भूमिका झन् संवेदनशील बन्छ।

जहाँ प्रशासनिक संरचनाले हिंसामाथि कडा कारबाही गर्न असफल हुन्छ वा मौन बस्छ, त्यहाँ “कानून र व्यवस्था” कमजोर हुन्छ। पीडित समुदायले न्यायको अपेक्षा गुमाउँछ र डर दैनिक जीवनको हिस्सा बन्छ।

यस्तो वातावरणमा लोकतान्त्रिक प्रक्रिया जीवित देखिए पनि यसको नैतिक आत्मा क्षतिग्रस्त हुन्छ। अझ खतरनाक पक्ष के हो भने, यो असुरक्षा केवल मानवअधिकारको समस्या मात्र होइन; यो दीर्घकालीन सामाजिक एकताको प्रश्न पनि हो। अल्पसंख्यकलाई बाहिर्याइएको समाजमा राष्ट्रिय पहिचान संकुचित हुन्छ र विभाजन संस्थागत बन्छ।

इतिहासले देखाएको छ—धार्मिक वा जातीय बहिष्कारले छोटो समयका लागि राजनीतिक लाभ दिन सक्छ, तर दीर्घकालमा राज्यलाई नै कमजोर बनाउँछ। दक्षिण एशियाका देशहरूले आज एउटा निर्णायक छनोट सामना गरिरहेका छन्।

या त उनीहरूले नागरिकता, कानून र समान अधिकारको आधारमा राष्ट्रियता पुनः परिभाषित गर्छन्, वा पहिचान–आधारित राजनीति मार्फत विभाजनलाई सामान्य बनाउँछन्। अल्पसंख्यकको सुरक्षा कुनै “विशेष सुविधा” होइन; त्यो लोकतन्त्रको न्यूनतम मापदण्ड हो।

यदि चुनावी लाभका लागि निन्दा र घृणालाई प्रोत्साहन दिइयो भने, त्यसको मूल्य केवल लक्षित समुदायले मात्र तिर्नु पर्दैन। अन्ततः समग्र समाज असुरक्षित, अविश्वासपूर्ण र अस्थिर बन्छ।

दक्षिण एशियाको भविष्य सहअस्तित्व र समानताको बाटोमा निर्भर छ—नत्र, “मतदान, निन्दा र रगत” को चक्रले लोकतन्त्रलाई भित्रैबाट खोक्रो बनाइरहनेछ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।