चीनको आर्थिक उन्नति र विश्वव्यापी प्रभाव विस्तारसँगै त्यहाँको आन्तरिक राजनीतिक वास्तविकता झन् कठोर बन्दै गएको छ।

पछिल्ला घटनाक्रमहरूले देखाउँछन् कि सार्वजनिक जीवन, अभिव्यक्ति र संगठनको स्वतन्त्रतामाथि नियन्त्रण अब अपवाद होइन, नियम बन्दैछ।

“स्थिरता” र “राष्ट्रिय सुरक्षा” का नाममा राज्यले नागरिक स्वतन्त्रतालाई क्रमशः संकुचित गर्दै लग्दा, समाजको दीर्घकालीन लचकता र वैधतामाथि नै प्रश्न उठ्न थालेका छन्।

हालै प्रकाशित रिपोर्टहरूले चीनमा नागरिक स्वतन्त्रतामाथि बढ्दो दमनको चित्र कोरेका छन्—स्वतन्त्र आवाजहरूलाई सीमित गर्ने कानुनी र प्रशासनिक उपायहरू, मिडिया र नागरिक समाजमाथि कडा निगरानी, र धार्मिक तथा सांस्कृतिक अभ्यासमाथि हस्तक्षेप। यसले राज्य–नागरिक सम्बन्धलाई विश्वासबाट नियन्त्रणतर्फ सार्दैछ।

जब नागरिकले सार्वजनिक क्षेत्रलाई स्वतन्त्र बहसको ठाउँ होइन, जोखिमको क्षेत्रका रूपमा बुझ्न थाल्छ, तब समाजको रचनात्मक ऊर्जा मौनतामा बदलिन्छ। अझ गम्भीर कुरा के छ भने, दमन अब केवल भौतिक क्षेत्रमै सीमित छैन। डिजिटल स्पेसमा निगरानी, डाटा–आधारित प्रोफाइलिङ र सीमापार साइबर गतिविधिका खबरहरूले देखाउँछन् कि नियन्त्रणको दायरा विश्वव्यापी बन्दैछ। प्राविधिक क्षमता र राज्य–केन्द्रित शासनको संयोजनले असहमतिको सम्भावनालाई संरचनात्मक रूपमा सीमित गर्दै लगेको छ, जसको प्रभाव चीनभित्र मात्र होइन, अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताहरूमा पनि पर्न थालेको छ।

धार्मिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा देखिएका कडाइहरूले पहिचानमाथि प्रत्यक्ष असर पारेका छन्। सांस्कृतिक अभिव्यक्तिमाथि प्रतिबन्ध र समुदाय–विशेषमाथि लक्षित निगरानीले “एकरूपता” को नाममा विविधतालाई दबाइरहेको संकेत गर्छ। इतिहासले देखाएको छ—दमनले अस्थायी शान्ति दिन सक्छ, तर दीर्घकालीन स्थिरता विश्वास, सहभागिता र अधिकारबाट मात्रै आउँछ।

यस अवस्थाले अन्तर्राष्ट्रिय प्रणालीका लागि पनि चुनौती प्रस्तुत गर्छ। जब कुनै शक्तिशाली राज्यभित्र अधिकार संकुचन सामान्य बन्छ, तब त्यो व्यवहार कूटनीति, प्रवास र अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूमार्फत बाहिर पनि सर्न सक्छ। नागरिक स्वतन्त्रताको प्रश्न यसरी आन्तरिक मामिला मात्र रहँदैन; यो विश्वव्यापी मानकको प्रश्न बन्छ। चीनको दीर्घकालीन स्थिरता आर्थिक वृद्धिमा मात्र निर्भर छैन।

नागरिकको विश्वास, कानुनी उत्तरदायित्व र अभिव्यक्तिको ठाउँ सुरक्षित नगरी प्राप्त गरिएको “स्थिरता” सतही हुन्छ। आजको विकल्प स्पष्ट छ—नियन्त्रणलाई सामान्य बनाउने बाटो, वा अधिकार र सहभागितालाई सँगसँगै अघि बढाउने मार्ग। विश्वले हेरेर बस्ने मात्र होइन, नागरिक स्वतन्त्रताको पक्षमा स्पष्ट मानक कायम राख्ने साहस पनि देखाउनुपर्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।