दक्षिण एशिया र यसको आसपासको भू–राजनीतिक वातावरण तीव्र रूपमा परिवर्तन हुँदै गएको छ। चीन, भारत, पाकिस्तान र अमेरिका जस्ता प्रमुख शक्तिहरूको रणनीतिक चालले यस क्षेत्रको शक्ति सन्तुलन पुनःसंरचनाको चरणमा प्रवेश गरेको देखिन्छ।

पछिल्ला घटनाक्रमहरूले चीनको कूटनीतिक पहुँच अझै व्यापक रहे पनि त्यसमा थकान र सीमितताको संकेत देखिन थालेको विश्लेषणहरू सार्वजनिक भइरहेका छन्।

चीनले विगत एक दशकभन्दा बढी समयदेखि आर्थिक कूटनीति, पूर्वाधार परियोजना र राजनीतिक प्रभाव विस्तारमार्फत क्षेत्रीय प्रभाव बलियो बनाउने प्रयास गरेको थियो।

तर हाल आएर धेरै मुलुकहरूमा ती पहलहरूप्रति पुनर्मूल्याङ्कनको प्रक्रिया सुरु भएको देखिन्छ। ऋण, पारदर्शिता, स्थानीय असर र दीर्घकालीन लाभसम्बन्धी प्रश्नहरू उठ्न थालेपछि चीनको कूटनीतिक प्रभाव सहज रूपमा स्वीकारिने अवस्थामा नरहेको संकेत मिलेको छ। दक्षिण एशियामा भारतको भूमिका यस सन्दर्भमा अझ स्पष्ट बन्दै गएको छ।

भारतले आर्थिक वृद्धि, क्षेत्रीय सहकार्य र बहुपक्षीय कूटनीतिलाई प्राथमिकतामा राख्दै आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ। यसले केही साना र मध्यम आकारका देशहरूलाई वैकल्पिक साझेदारको विकल्प दिएको छ, जसले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा क्रमिक परिवर्तन ल्याइरहेको देखिन्छ।

पाकिस्तानजस्ता परम्परागत साझेदारहरूसँग चीनको सम्बन्ध अझै बलियो देखिए पनि त्यहाँ पनि आर्थिक दबाब र आन्तरिक अस्थिरताले दीर्घकालीन सहकार्यको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाइरहेको छ। यसैबीच, अमेरिका र उसका साझेदारहरूले इन्डो–प्यासिफिक रणनीतिमार्फत क्षेत्रीय उपस्थितिलाई व्यवस्थित र संस्थागत बनाउने प्रयास तीव्र पारेका छन्।

यसले चीनको कूटनीतिक स्पेसलाई थप प्रतिस्पर्धात्मक बनाएको छ। चीनको कूटनीतिक ‘मेसिनरी’ व्यापक भए पनि त्यसको निरन्तर प्रयोगले थकान देखिन थालेको विश्लेषण गरिएको छ। धेरै मोर्चामा एकैसाथ सक्रिय रहँदा स्रोत, विश्वास र प्रभाव व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्ने संकेत देखिएका छन्।

यसले चीनलाई प्राथमिकता पुनःनिर्धारण गर्न बाध्य पार्न सक्ने सम्भावना पनि देखिन्छ। समग्रमा, दक्षिण एशियामा शक्ति सन्तुलन स्थिर नभई प्रवाहशील अवस्थामा देखिन्छ।

चीनको प्रभाव घट्दै गएको भन्दा पनि पुनःपरिभाषित हुँदै गएको संकेत स्पष्ट छन्। आगामी वर्षहरूमा क्षेत्रीय मुलुकहरूले कूटनीतिक विविधता, रणनीतिक स्वायत्तता र सन्तुलनलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छन् भन्ने कुराले दक्षिण एशियाको दीर्घकालीन स्थायित्व र शक्ति संरचना निर्धारण गर्ने देखिन्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।