अफगानिस्तानले पाकिस्तानसँगको दशकौँदेखिको निर्भरता अन्त्य गर्दै व्यापार, आपूर्ति र पारवहनका प्रमुख मार्गहरू भारत तथा इरानतर्फ मोड्ने निर्णय सार्वजनिक गरेको छ। WION का अनुसार हालै बढिरहेको द्विपक्षीय तनाव, पाकिस्तानी नाकाबन्दी, सीमा बन्द, तथा व्यापारीहरूप्रति बढ्दो हिंसा–अत्याचारका कारण अफगान सरकार र व्यवसायिक समुदाय पाकिस्तानसँगको व्यापारिक मार्गलाई ‘अविश्वसनीय र असुरक्षित’ बताउँदै पूर्ण रूपमा वैकल्पिक दिशातर्फ जान थालेका छन्। यो निर्णयले दक्षिण एसियाको भू–राजनीति, व्यापार सन्तुलन र शक्ति–गतिशीलतामा ठूलो परिवर्तन ल्याउने विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।

रिपोर्टमा उल्लेख गरिएअनुसार पाकिस्तानले अफगान व्यापारीहरूलाई वर्षौँदेखि मनपरी ढंगले रोक्न, शुल्क बढाउन, ट्रक जफत गर्न, तथा सीमा नाकामा घण्टौँ–दिनौँसम्म थुन्ने दुव्र्यवहार गर्दै आएको थियो। पाकिस्तानको यही नीति अफगान उद्योग र आपूर्ति श्रृंखलाको लागि अत्यन्तै विनाशकारी बन्दै गएपछि, अफगानिस्तानले अब इरानको चाहबहार बन्दरगाह र भारतमार्फत हुने प्रादेशिक व्यापारलाई दीर्घकालीन समाधानको रूपमा स्वीकार गरेको छ। विशेष रूपमा खाद्यान्न, औषधि, औद्योगिक कच्चा पदार्थ र ऊर्जा आपूर्तिका क्षेत्रमा भारत अफगानिस्तानको प्रमुख साझेदार बन्दै गएको उल्लेख गरिएको छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार पाकिस्तानले भारतलाई अलग राख्ने आफ्नो पुरानो रणनीति अहिले उल्टो परिदृश्यमा परिणत हुँदैछ, किनकि अफगानिस्तान भारतसँगको व्यापार बढाउन न केवल इच्छुक छ, तर रणनीतिक रूपमा आवश्यक पनि ठान्न थालेको छ। भारतले अफगान जनताको लागि निरन्तर मानवीय सहायता, खाद्यान्न, औषधि र पूर्वाधार सहयोग गर्दै आएको हुँदा अफगान समाजमा भारतप्रतिको विश्वास अझै बलियो बन्दै गएको छ। यसैबीच, पाकिस्तानले कडा सीमा नीति अपनाएपछि अफगान व्यापारीहरू भारतमार्फत हुने आयात–निर्यात सहज र सुरक्षित रहेको खुलेर बताइरहेका छन्।

इधर, पाकिस्तानमा यो घटनाले ठूलो आर्थिक झड्का दिएको छ। अफगानिस्तान पाकिस्तानका लागि महत्वपूर्ण निर्यात बजार तथा पारवहन शुल्कको ठूलो स्रोत थियो। व्यापार घटेपछि पाकिस्तानी ट्रान्सपोर्ट उद्योग, सीमा व्यवसाय, र स्थानीय बजारहरूमा नकारात्मक प्रभाव पर्न थालेको रिपोर्टले बताउँछ। पाकिस्तानले कडा नीतिका मार्फत सुरक्षा बहानामा दबाब सिर्जना गर्न खोजे पनि, त्यसले उल्टै अफगानिस्तानलाई वैकल्पिक साझेदारतर्फ धकेलिदिएको विश्लेषण भइरहेको छ।

क्षेत्रीय विश्लेषकहरूले यो परिवर्तनलाई दक्षिण एसियाली व्यापार नक्सामा ‘टर्निङ प्वाइन्ट’का रूपमा हेरेका छन्। अफगानिस्तान–भारत–इरान त्रिकोणीय सम्बन्ध सुदृढ हुँदै जाँदा पाकिस्तानको भूराजनीतिक प्रभाव कमजोर बन्ने निश्चित देखिएको छ। यो कदमले चीन–पाकिस्तान आर्थिक करिडोर (CPEC) को रणनीतिक मूल्यमा पनि अप्रत्यक्ष असर पर्ने बताइएको छ, किनकि अफगान मार्गको गुमावट पाकिस्तानका लागि ठूलो कूटनीतिक हारसमान मानिएको छ।

अफगानिस्तानले पाकिस्तानबाट हटेर भारततिर झुक्नु केवल व्यापारिक निर्णय मात्र होइन, क्षेत्रीय शक्ति–सन्तुलनमा बदलिँदै गरेको वास्तविकताका संकेतहरू पनि हो। यस कदमले भारतको क्षेत्रीय छवि, विश्वास र प्रभावलाई दीर्घकालीन रूपमा बढाउने निश्चित छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।