क्वेटा/वाशिङटन, भदौ ६ (एजेन्सी) – पाकिस्तानको बलोचिस्तान प्रान्त फेरि एकपटक राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय बहसको केन्द्र बनेको छ। लामो समयदेखि जारी बेपत्ता पारिएका मानिसहरूको पीडादायी मुद्दा, सशस्त्र समूहको आक्रमण, राज्यको कठोर प्रतिक्रिया र अमेरिकाले हालै घोषणा गरेको Baloch Liberation Army (BLA) माथिको प्रतिबन्ध—यी सबै घटनाले बलोच आन्दोलनलाई मात्र होइन, पाकिस्तानको भूराजनीतिक दिशालाई समेत प्रभावित बनाइरहेका छन्। बलोच परिवारहरू महिनौँदेखि राजधानी इस्लामाबादसहित विभिन्न सहरमा जबर्जस्ती बेपत्ता पारिएका आफ्ना आफन्तको खोजीमा सडकमा छन्, तर सरकारले स्पष्ट जवाफ दिएको छैन। यसबीच, Panjgur मा भएको आक्रमणले सुरक्षा अवस्थालाई पुनः प्रश्नवाचक बनाएको छ। अमेरिकी कदमसँगै अब बलोच आन्दोलन केवल घरेलु मुद्दा मात्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय रणनीतिक प्रतिस्पर्धाको हिस्सा बन्दै गएको छ।

बेपत्ता पारिएका मानिसहरू र सामाजिक पीडा

बलोचिस्तानमा जबर्जस्ती बेपत्ता पारिएका मानिसहरूको मुद्दा दशकौँ पुरानो हो। The Balochistan Post र News Nation का रिपोर्टअनुसार, परिवारहरू करिब ३५–३६ दिनदेखि निरन्तर धरनामा बसेका छन्। कतिपय युवाहरू महिनौँ, कतिपय वर्षौँसम्म अज्ञात स्थानमा राखिएको वा हराइरहेको अवस्था छ। केहीलाई मात्रै लामो समयपछि घर फर्काइएको छ, जसले आन्दोलनलाई अझ भावनात्मक बनाएको छ। पीडित परिवारका सदस्यहरूले “हामीलाई न्याय होइन, केवल आफ्ना छोराछोरीको सुरक्षा चाहिएको हो” भन्दै आँसु पोखेका छन्। यसरी लामो समयसम्म अनसुनी गरिएको पीडाले बलोच समाजमा गहिरो अविश्वास पैदा गरेको छ, जसले राज्य र नागरिकबीचको सम्बन्धलाई टुटाउने खतरा बढाएको छ।

Panjgur आक्रमण र बढ्दो असुरक्षा

यसैबीच, Panjgur जिल्लामा BLA लडाकूहरूले पाकिस्तानी सेनामाथि आक्रमण गरी चार सैनिक मारिएका छन् भन्ने समाचार News Nation ले पुष्टि गरेको छ। यो आक्रमण केवल सैन्य मात्र नभई प्रतीकात्मक पनि मानिएको छ, किनकि यसले बलोच प्रतिरोध अझ संगठित र आक्रामक बन्दै गएको संकेत दिएको छ। आक्रमणपछि सेनाले कठोर कारबाही गर्ने चेतावनी दिएको छ, जसले बलोच क्षेत्रमा फेरि ठूलो दमन चक्र सुरु हुने संकेत गरेको छ। स्थानीय नागरिकहरू भय र त्रासमा बाँचेका छन्—एकातिर विद्रोही गतिविधिले असुरक्षा बढाएको छ भने अर्कोतिर सेनाको कडा प्रतिक्रिया उनीहरूकै जीवनमा थप जोखिम बनेको छ।

अमेरिकी प्रतिबन्ध: ‘BLA ban’ को रणनीतिक आयाम

अमेरिकाले हालै Baloch Liberation Army लाई औपचारिक रूपमा प्रतिबन्धित संगठनको सूचीमा राखेको छ। Saviours Magazine का अनुसार, यस कदमले BLA का आर्थिक स्रोतहरू, अन्तर्राष्ट्रिय नेटवर्क र सम्भावित सहयोगकर्तामाथि सीधा प्रहार गर्नेछ। तर यसले बलोच आन्दोलनलाई पूर्ण रूपमा कमजोर पार्छ भन्ने ठम्याउन सकिँदैन। प्रतिबन्धको कारणले पश्चिमी मुलुकमा रहेका बलोच कार्यकर्ताहरूको क्रियाकलापमा कानुनी अवरोध आउन सक्छ, तर चीन–पाकिस्तान आर्थिक करिडोर (CPEC) जस्ता परियोजनामा आक्रमण गर्ने क्षमता अझै कायम रहने सम्भावना विश्लेषकहरूले औंल्याएका छन्। अमेरिकाको यो कदम पाकिस्तानसँगको सुरक्षा सहकार्य मजबुत पार्ने प्रयास पनि हो, जसले वाशिङटनलाई इस्लामाबादसँग सम्बन्ध सुधार्ने अवसर दिन सक्छ। तर यसले बलोच आन्दोलनलाई थप भूमिगत र कट्टर बनाउन सक्ने खतरा पनि रहन्छ।

घरेलु प्रतिरोध र अन्तर्राष्ट्रिय ध्यान

बलोच आन्दोलन अहिले केवल प्रादेशिक मुद्दामा सीमित छैन। कराची, क्वेटा लगायतका सहरहरूमा विरोध प्रदर्शन भइरहेका छन्। World News Network को रिपोर्टअनुसार, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि जबर्जस्ती बेपत्ता पारिएका र बलोच समुदायमाथि भएका अत्याचारबारे आवाज उठ्न थालेको छ। मानवीय अधिकार समूहहरूले पाकिस्तानलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार उत्तरदायी हुन आग्रह गरेका छन्। यद्यपि, पाकिस्तानी अधिकारीहरू भने बलोच आन्दोलनलाई ‘विदेशी समर्थन प्राप्त आतंकवाद’ को रूपमा चित्रण गर्दै आएका छन्। यसले मुद्दालाई अझ जटिल बनाएको छ—एकातिर मानवीय अधिकारको प्रश्न छ भने अर्कोतिर सुरक्षा र सार्वभौमिकताको बहस पनि छ।

रणनीतिक प्रभाव: पाकिस्तान, चीन र अमेरिका

बलोचिस्तानको अस्थिरता केवल पाकिस्तानकै आन्तरिक मुद्दा होइन। यो चीनको CPEC परियोजनाको ‘सुरक्षा ह्रदय’ हो, जहाँ ठूलो मात्रामा लगानी भइरहेको छ। Panjgur आक्रमणजस्ता घटनाले चीनलाई सशंकित बनाएको छ, र यसले पाकिस्तानमाथिको दबाब बढाउने सम्भावना छ। अर्कोतिर, अमेरिकाले BLA प्रतिबन्धमार्फत पाकिस्तानलाई सहयोग गर्ने संकेत दिएको छ, तर यसैबीच मानवअधिकार उल्लङ्घनबारे अन्तर्राष्ट्रिय आलोचना बढ्दै गएको छ। यसले पाकिस्तानलाई ‘डबल प्रेशर’ मा पारेको छ—एकातिर चीन र अमेरिका दुबैलाई सन्तुष्ट राख्नुपर्ने दबाब, अर्कोतिर बलोच जनताको असन्तोषलाई सम्बोधन गर्ने जिम्मेवारी।

निष्कर्ष: समाधान कहाँ?

बलोचिस्तानको अहिलेको अवस्था पाकिस्तानका लागि एक ‘पोलिटिकल लिटमस टेस्ट’ जस्तै हो। जबर्जस्ती बेपत्ता पारिएका मानिसहरूको मुद्दा समाधान नगरी शान्ति सम्भव छैन। Panjgur जस्ता आक्रमणले सुरक्षात्मक दमनलाई बढाउने मात्र हो, तर वास्तविक असन्तोषलाई दबाउन सक्दैन। अमेरिकाको प्रतिबन्धले अल्पकालीन रूपमा पाकिस्तानलाई सहयोग गर्न सक्छ, तर दीर्घकालीन रूपमा यसले बलोच आन्दोलनलाई अझ कट्टर बनाउन सक्छ। यदि पाकिस्तानले यस संकटलाई केवल ‘सुरक्षात्मक समस्या’ को रूपमा मात्र हेरेर हिंसात्मक प्रतिक्रिया दिने हो भने, बलोचिस्तान दीर्घकालीन रूपमा अस्थिरताको अखडा बन्न सक्छ। तर यदि सरकार र विद्रोहीबीच संवाद, मानवअधिकारको सम्मान र राजनीतिक सहभागिताको ढोका खोलिन्छ भने मात्रै यो संकट दीर्घकालीन समाधानतर्फ जान सक्छ। प्रश्न यहीँ छ—के पाकिस्तानसँग त्यसको राजनीतिक इच्छाशक्ति छ?

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।