इस्लामाबाद/कराची, भदौ ६ (एजेन्सी) – पाकिस्तान अहिले बहुआयामिक संकटमा फसेको छ। एकातिर अप्रत्याशित बाढीले पूर्वाधारदेखि ग्रामीण जीवनसम्म ध्वस्त पारेको छ भने अर्कोतिर देशव्यापी इन्टरनेट बन्दले डिजिटल अर्थतन्त्रलाई तहस–नहस बनाएको छ। यसैबीच, ऊर्जा क्षेत्रमा क्रस-सब्सिडीको बोझ र निर्यातमा आएको ऐतिहासिक गिरावटले औद्योगिक आधारलाई निचोरेको छ। अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष (IMF) को दबाब, अडिटर जनरलको अनियमितता सम्बन्धी खुलासा र मानवअधिकार उल्लङ्घनसम्बन्धी तथ्यहरूले मुलुकलाई आर्थिक मात्र नभई सामाजिक रूपमा समेत गम्भीर चुनौतीतर्फ धकेलेको छ।

बाढीपछिको असहाय अवस्था

हालैको भारी वर्षा र बाढीले कराचीदेखि गिलगिट–बाल्टिस्तानसम्म हजारौं मानिस विस्थापित भएका छन्। सडक, पुल र विद्युत् आपूर्ति भत्किएर क्षेत्र पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ। Dawn र Nation का रिपोर्टअनुसार, हजारौं परिवार अझै राहतको प्रतीक्षामा छन् तर प्रशासनले पर्याप्त सहयोग पुर्‍याउन सकेको छैन। स्थानीय बासिन्दाले “सरकार भन्दा पनि छिमेकीको सहयोगले बाँचेका छौं” भन्दै आक्रोश पोखिरहेका छन्। स्वास्थ्य सेवा ठप्प हुँदा महामारी फैलिन सक्ने डर छ, जसले संकटलाई अझै गम्भीर बनाउन सक्छ।

इन्टरनेट बन्द र डिजिटल असुरक्षा

बाढीपछ्याउँदै आएको इन्टरनेट ब्ल्याकआउटले पाकिस्तानको कमजोर पूर्वाधार उजागर गरिदिएको छ। Tribune का अनुसार, केही घण्टासम्म केवल २० प्रतिशत मात्र इन्टरनेट सेवा उपलब्ध रह्यो। यसले बैंकिङ कारोबार, ई–कमर्स, अनलाइन शिक्षा, सञ्चार माध्यम र दैनिक जीवनका सबै क्षेत्रलाई असर गर्‍यो। “डिजिटल पाकिस्तानको सपना यही क्षण चकनाचुर भएको छ,” एक प्रविधि विज्ञले टिप्पणी गरे। विशेषगरी आईटी निर्यात र फ्रीलान्सिङ क्षेत्र प्रत्यक्ष प्रभावित हुँदा विदेशी मुद्रा आम्दानीमा ठूलो क्षति पुगेको छ।

क्रस-सब्सिडीको भार

ऊर्जा क्षेत्रमा लामो समयदेखि लागू गरिएको क्रस-सब्सिडी अब पाकिस्तानका लागि ‘आर्थिक विष’ बनेको छ। घरायसी उपभोक्तालाई सस्तो दरमा विद्युत् दिन उद्योगमाथि थोपरेको अतिरिक्त शुल्कले उत्पादन लागत चुलिएको छ। Business Recorder ले उद्धृत गरेका उद्योगीहरूका अनुसार, “क्रस-सब्सिडीले हाम्रो अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा क्षमतामा अन्तिम प्रहार गरेको छ।” निर्यात उद्योग क्रमशः बन्द हुने अवस्थामा पुगेका छन् भने लगानीकर्ताले वैकल्पिक बजार खोज्न थालेका छन्। यसले दीर्घकालीन रूपमा पाकिस्तानको औद्योगिक मेरुदण्ड नै कमजोर बनाइरहेको छ।

निर्यातमा ऐतिहासिक गिरावट

पाकिस्तानको निर्यात आयततुलनामा अत्यन्त कमजोर देखिएको छ। परिधान, वस्त्र, खेलकुद सामग्री र कृषि उत्पादन सबैमा गिरावट आएको Business Recorder ले जनाएको छ। यसले विदेशी मुद्रा सञ्चिति घटाएको छ, जसको परिणामस्वरूप पाकिस्तानी रुपैयाँ फेरि अवमूल्यन भएको छ। आयातमा निर्भर देशमा मुद्रा अवमूल्यनले महँगाइ चुल्याउँछ, जसको मार सर्वसाधारण नागरिकले भोग्नुपर्नेछ। रोजगारी संकट अझ गहिरिँदै गएको छ, विशेषगरी निर्यातसँग प्रत्यक्ष जोडिएका श्रमिकहरू बेरोजगार हुने खतरा बढेको छ।

IMF को दबाब र अडिटर जनरलको खुलासा

IMF ले पाकिस्तानलाई सार्वजनिक खर्च पारदर्शी बनाउन, बजेट संशोधन संसदको अनुमतिबिना नगर्न र सुधारमा ढिलाइ नगर्न कडाइका साथ आग्रह गरेको छ। The Print को रिपोर्टअनुसार, बजेट प्रक्रियामा मनपरी गर्ने प्रवृत्तिले अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्ताको विश्वास गुमाएको छ। यसैबीच, पाकिस्तानका Auditor General ले ४.८ ट्रिलियन पाकिस्तानी रुपैयाँ बराबरको विद्युत् क्षेत्रमा अनियमितता भेटिएको सार्वजनिक गरेका छन्। यसले शासन प्रणालीभित्र गहिरो भ्रष्टाचार र गैरजिम्मेवारीपन उजागर गरेको छ, जसले आर्थिक संकटलाई झन् जटिल बनाएको छ।

मानवअधिकार उल्लङ्घन

आर्थिक संकटसँगै सामाजिक असन्तुलन पनि बढ्दो छ। HRCP को प्रतिवेदनअनुसार, धार्मिक अल्पसंख्यकमाथि हिंसा र भेदभाव तीव्र भएको छ। हिन्दु, इसाई र अन्य समुदायलाई लक्षित आक्रमण बढेका छन् भने जबर्जस्ती धर्मान्तरणका घटनाले अन्तर्राष्ट्रिय चिन्ता थपेको छ। सामाजिक असन्तोष र आर्थिक कठिनाइ मिलेर देशभित्र अस्थिरता अझ गहिरिँदै गएको छ।

निष्कर्ष

पाकिस्तानको वर्तमान संकट केवल प्राकृतिक प्रकोप वा अस्थायी घटनाक्रमको परिणाम मात्र होइन, बरु शासन प्रणालीमा गहिरो कमजोरी र संरचनागत असफलताको संकेत हो। बाढीले प्रशासनिक असक्षमता देखाएको छ, इन्टरनेट ब्ल्याकआउटले डिजिटल पूर्वाधारको कमजोरी उजागर गरेको छ, क्रस-सब्सिडीले उद्योगलाई ध्वस्त पारिरहेको छ, निर्यातमा आएको गिरावटले अर्थतन्त्रलाई धरापमा पारेको छ, IMF र अडिटर जनरलका चेतावनीले शासनभित्रको कुशासन प्रष्ट्याएको छ, र मानवअधिकार उल्लङ्घनले सामाजिक असुरक्षा बढाएको छ। यी सबै मिलेर पाकिस्तानलाई एउटा “सिस्टम फेल” को अवस्थामा पुर्‍याएको छ। अब प्रश्न उठ्छ—के पाकिस्तानले पारदर्शिता, सुधार र प्रभावकारी प्रशासनमार्फत आफ्नो भविष्य सुरक्षित गर्न सक्छ, वा फेरि पनि असफलताको चक्रमै फसिरहन्छ?

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।