वाशिङटन/नयाँ दिल्ली, भदौ ६ (एजेन्सी) – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले भारतमाथि नयाँ ट्यारिफ नीतिहरू ल्याउने संकेतसँगै दुई देशबीचको आर्थिक र रणनीतिक साझेदारी फेरि प्रश्नवाचक बनेको छ। यो घटनाले द्विपक्षीय सम्बन्धमा अनिश्चितताको बादल मडारिएको छ भने, अमेरिकी पूर्व-राजदूत तथा हालका रिपब्लिकन नेतृ निक्की हेलीले यसलाई “रणनीतिक आपत” बन्न सक्ने चेतावनी दिएकी छिन्।

उनको भनाइमा, भारतलाई ‘प्राइज्ड फ्री डेमोक्रेटिक पार्टनर’ को रूपमा व्यवहार नगर्ने हो भने अमेरिकाले एशियामा चीनको बढ्दो प्रभावलाई सन्तुलन गर्न असफल हुनेछ। हेलीले Newsweek र LiveMint मा प्रकाशित टिप्पणीमार्फत ट्रम्पलाई भारतसँगको सम्बन्धलाई व्यक्तिगत असन्तुष्टि वा तत्कालीन व्यापार घाटा हेर्ने दृष्टिकोणमा मात्र सीमित नगरी, दीर्घकालीन रणनीतिक दृष्टिकोणबाट अगाडि बढाउन आह्वान गरेकी छिन्।

यसैबीच, नयाँ दिल्ली र वाशिङटनबीच उच्चस्तरीय वार्ता भइरहेका छन्, जसमा रक्षा खरिद, प्रविधि साझेदारी र सुरक्षा सहकार्यका संवेदनशील मुद्दा उठाइएका छन्। Republic World को रिपोर्टअनुसार, दुई देशका अधिकारीहरूले रक्षा प्रणाली, उच्च प्रविधि साझेदारी र आपूर्ति शृंखला स्थायित्वमा आपसी प्रतिबद्धता पुनः पुष्टि गरेका छन्। तर ट्यारिफ र बजार पहुँच जस्ता विषयमा अझै सहमति नजुटेकाले दीर्घकालीन सम्बन्धलाई कमजोर बनाउन सक्छ भन्ने चिन्ता विशेषज्ञहरूले व्यक्त गरेका छन्। अर्को महत्त्वपूर्ण मोर्चामा, रुस–भारत उर्जा सहकार्य अझै सक्रिय रहेको देखिएको छ।

Reuters ले उद्धृत गरेको रूसी दूतावास अधिकारीका अनुसार, भारतलाई तेल आपूर्ति गर्न रुससँग “विशेष मेकानिज्म” रहेको छ जसले अमेरिकी प्रतिबन्धबीच पनि आपूर्ति सहज बनाइरहेको छ। भारतले ऊर्जामा विविधीकरण गर्दै अमेरिकासँग एलएनजी आयात, साउदी र संयुक्त अरब इमिरेट्ससँग दीर्घकालीन सम्झौता र घरेलु नवीकरणीय ऊर्जामा लगानी विस्तार गरे पनि, रूसी तेल आपूर्तिको महत्व अझै उच्च रहेको छ।

विश्लेषकहरूको भनाइमा, यदि भारतले अमेरिकी ट्यारिफलाई बेवास्ता गर्दै रूसी आपूर्ति जारी राख्ने हो भने, यो वाशिङटन–नयाँ दिल्ली सम्बन्धमा नयाँ तनावको कारण बन्न सक्छ। यस्तो पृष्ठभूमिमा, BRICS को भूमिकासम्बन्धी बहस फेरि सतहमा आएको छ। Firstpost ले प्रकाशित गरेको विश्लेषणमा भनिएझैँ, ट्रम्प प्रशासनले BRICS भित्र चीन र रूससँग भारतको सम्बन्धलाई सन्देहका आँखाले हेर्न सक्नेछ।

तर भारतले आफ्नो रणनीति “मल्टी-अलाइनमेन्ट” को बाटोमा अगाडि बढाउने संकेत दिँदै आएको छ, जसमा अमेरिका, युरोप, रुस र चीन सबैसँग आ–आफ्ना स्वार्थअनुसार सम्बन्ध सन्तुलन गर्ने नीति देखिन्छ। भारतका लागि प्रश्न अब केवल व्यापार घाटा वा ट्यारिफमा सीमित नभई, दीर्घकालीन रूपमा कुन रणनीतिक गठबन्धनले उसको सुरक्षा र आर्थिक हितलाई सुरक्षित राख्छ भन्ने हो।

अर्थतज्ज्ञहरू भन्छन्, यदि अमेरिकाले भारतलाई दीर्घकालीन साझेदारको रूपमा हेरेर ट्यारिफमा लचकता देखाउने हो भने यो सम्बन्ध अझै बलियो बन्न सक्छ। तर यदि ट्यारिफ र व्यापार विवादले सम्बन्ध बिगार्ने हो भने, भारत अझ नजिकबाट रुस र BRICS ब्लकसँगको सहकार्यमा झुक्ने खतरा रहन्छ। यसले अमेरिकी हितलाई मात्र नभई, दक्षिण एशियाली रणनीतिक सन्तुलनलाई पनि प्रभावित पार्नेछ।

अहिलेको अवस्था, विशेषज्ञहरूको भाषामा, “गम्भीर परीक्षणको घडी” हो—जहाँ भारत–अमेरिका सम्बन्धले या त नयाँ उचाइ लिन सक्छ वा ऐतिहासिक अवसर गुमाउन सक्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।