बीजिङ । चीनको सरकारले ३६ वर्षअघिको टियनअनमेन स्क्वायरमा भएको प्रजातन्त्र समर्थक आन्दोलनमाथिको हिंस्रक दमनलाई अहिले कृत्रिम बौद्धिक क्षमताको मद्दतले इतिहासबाट मेटाउने रणनीति तीव्र बनाएको छ। हालैका लीक फाइलहरूले देखाउँछन् कि चिनियाँ सोशल मिडिया प्लेटफर्महरूमा २३० भन्दा बढी पेजका निर्देशहरू छन्, जसले “ट्यांक म्यान फोटो” जस्ता प्रतीकहरू समेत स्वतः ब्लक गर्ने प्रणालीलाई हिंजो होशियार बनाएको छ । एक साधारण फलफूल श्रृङ्खला–केरा र चारवटा स्याउले पनि केही मामलामा ट्यांक म्यानसँग मिल्ने भएकाले सीमित गरिने उदाहरणसम्म उल्लेख गरिएको छ ।

प्रतिवेदन अनुसार, फोटोलाई स्वतः चिन्ने, आवाज र पाठ विश्लेषण गर्ने प्रविधिमा AI प्रयोग गरेर यस्तो सामग्री तुरुन्तै हटाउन सक्ने स्तरमा पुगेको छ । चिनियाँ इन्टरनेटमा “जून ४, १९८९” भन्ने शब्दहरू कमै देखा पर्न थालेका छन्, र Weibo स्मार्ट सर्च तथा Doubao AI जस्ता उपकरणहरूले यसबारे प्रश्न गर्दा कुनै जवाफ दिएको देखिएको छैन  ।

Human Rights Watch र अन्य मानव अधिकार समूहहरूले भने ३६ वर्ष पुरानो यो घटनालाई सार्वजनिक रूपले सम्झन र पारदर्शिताको माग गर्दैछन्, तर चिनियाँ सरकारले दमनकारी कुरालाई ‘राजनीतिक आन्दोलित निर्णय’ मात्र भनेको छ । बीजिङ सरकारले मुत कति मानिस मारिएका थिए भन्ने आधिकारिक विवरण कहिल्यै सार्वजनिक गरेको छैन र मृतक परिवारलाई समेत कुनै क्षतिपूर्ति प्रदान गरिएको छैन ।

टियनअनमेन स्मृति घटनालाई चुप गर्न AI आधारित सेंसरहरूले अझ सूक्ष्म रूपमा कार्य गरिरहेका छन् । यसका साथै Hong Kong मा जून ४ को यादमा भएको मोमबत्ती प्रज्ञापनमा दमन, र Taiwan मा शान्त स्मरण समारोह हुनुले राज्यले ऐतिहासिक सत्यलाई मेटाउनबे परे पनि आवाज बाँचिरहेछन् भन्ने देखाउँछ ।

चीनमा AI ले इतिहासलाई मोड्न र राष्ट्रिय कथालाई पुनर्लेखन गर्न प्रयोग भइरहेको यो अवस्था अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार क्षेत्रका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ। लोकतन्त्र र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रतामा प्रहार गर्ने यस्तो प्रवृत्तिको अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले कडा विरोध गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।