काठमाडौं । नेपालमा चिनियाँ भाषाको विस्तार शिक्षा वा सहयोगको आवरणमा मात्र सीमित छैन भन्ने चिन्ता फेरि सतहमा आएको छ। चिनियाँ निजी कम्पनी Haishan Media ले नुवाकोटमा चिनियाँ भाषा केन्द्र स्थापना गर्ने घोषणा गरेपछि, व्यापक बहस सुरु भएको छ — के यो सांस्कृतिक आदानप्रदान हो वा रणनीतिक प्रभाव विस्तारको योजनाबद्ध अभ्यास?

कम्पनीले ISVG Nepal सँगको सहकार्यमा हालसम्म १० वटा चिनियाँ भाषा शिक्षण केन्द्र सञ्चालन गरिरहेको र देशभर १,०५० भन्दा बढी विद्यार्थीलाई तालिम दिइरहेको जनाएको छ। तर चिन्ता जन्माउने तथ्य यो हो कि कम्पनीले करिब १३,३४९ जनालाई रु १४ लाख नगद सहायता र थप रु २० लाख बराबरको सामग्री तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गरिसकेको दाबी समेत गरेको छ — त्यो पनि सरकारी स्वीकृति सार्वजनिक नगरीकन।

यस्ता प्रत्यक्ष नगद वितरण र कार्यक्रमहरू विशेषगरी पिछडिएका, सिमावर्ती तथा राजनीतिक दृष्टिले संवेदनशील क्षेत्रहरूमा केन्द्रित छन्। नुवाकोटमा केन्द्र स्थापना त्यसैको पछिल्लो उदाहरण हो। यस्ता गतिविधिहरूले चिनियाँ ‘सफ्ट पावर’ अभ्यासलाई संस्थागत बनाउँदै लैजान खोजिएको संकेत दिने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।

नेपालको वैदेशिक सहायता तथा लगानीसम्बन्धी कानुनले विदेशी संस्थाहरूलाई आर्थिक सहयोग, संरचना निर्माण वा सामाजिक कार्य अघि बढाउँदा सम्बन्धित मन्त्रालयहरूसँग स्वीकृति लिने स्पष्ट प्रावधान राखेको छ। तर Haishan Media का यी गतिविधिहरू कुनै सरकारी निकायको आधिकारिक अनुमतिबिना नै अघि बढाइएको देखिन्छ। शिक्षामन्त्रालय, परराष्ट्र मन्त्रालय वा गृह मन्त्रालयले अहिलेसम्म यसबारे सार्वजनिक धारणा नदिएको मौनता स्वयं गम्भीर प्रश्नको विषय बनिसकेको छ।

के चिनियाँ भाषा सिकाउने नाममा नेपाली समुदायहरूमा वैचारिक प्रभाव विस्तार गर्ने लामो रणनीति लागू भइरहेको हो? यदि हो भने, यसको दीर्घकालीन असर केवल शिक्षा वा भाषा मात्रमा सीमित नहुन सक्छ — यसले नीति निर्माण, स्थानीय प्रशासन, र सामाजिक चेतनामा समेत गहिरो छायाँ पार्न सक्छ।

सरकारले तत्कालै यस्ता कार्यक्रमहरूको कानुनी आधार, प्रभाव मूल्याङ्कन, र स्वीकृति प्रक्रियालाई स्पष्ट रूपमा सार्वजनिक नगरेसम्म, नेपालमा सहयोगको नाममा भइरहेका यस्ता गतिविधिहरू राष्ट्रिय स्वाधीनता र चेतनाका लागि खतरनाक मोडमा पुग्न सक्छन्। नीति निर्माण तहमा मौनता रहने हो भने, रणनीतिक सांस्कृतिक हस्तक्षेप भविष्यमा अझ जटिल रूप लिन सक्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।