पाकिस्तानको सबैभन्दा ठूलो प्रान्त बलोचिस्तान पछिल्लो समय निरन्तर र कडा विद्रोही आक्रमणहरूको चपेटामा परेको छ। विशेष गरी बलोच लिबरेसन आर्मी (BLA) द्वारा जफर एक्सप्रेसमा गरिएको आक्रमणले यो प्रश्न उठाएको छ—के पाकिस्तानी सेना साँच्चै बलोचिस्तानमा नियन्त्रणमा छ?

यस ट्रेन अपहरण घटनाले दर्जनौं मानिसको ज्यान लियो र ३० घण्टासम्म चल्ने सैन्य अपरेशन निम्त्यायो। हवाइ आक्रमणदेखि स्थलगत कारबाहीसम्म गर्नुपरेको थियो, जसले पाकिस्तानको सुरक्षा संयन्त्रको असमर्थता उजागर गर्‍यो। दशकौंदेखि पृथकतावादी आन्दोलनको रूपमा बलियो बन्दै गएको बलोच विद्रोह अब आत्मघाती आक्रमण, निशानामा आधारित हत्या, र सैन्य शिविरहरूमा सिधा आक्रमणसम्म पुगेको छ।

BLA, BLF, BRA, र UBA जस्ता समूहहरू मिलेर बनेको BRAS जस्ता सशस्त्र गठबन्धनहरूले हालैको आक्रमणहरूमा पूर्ण समर्थन र सहयोग गरेका छन्। बलोच विद्रोहीहरूले अमेरिकाबाट अफगानिस्तानमार्फत लुकाइएका आधुनिक हतियारहरू प्रयोग गर्न थालेका छन्—M16 राइफलदेखि लिएर ग्रेनेड लन्चर, स्नेपर राइफल, मेशिनगनसम्म। यी हतियारहरूले विद्रोहीहरूलाई अझ सशक्त बनाइरहेका छन्।

बलोचिस्तानको भौगोलिक बनावट, ईरान र अफगानिस्तानसँगको छरिएको सिमाना, सेना खुम्चिएको अवस्था, र पाकिस्तानभित्रैको अस्थिरता—यी सबै कारणले बलोच विद्रोहलाई थाम्न अब मुस्किल हुँदै गएको छ। सीमामा सेना तैनाथ गर्न नपुग्ने, भारत तथा अफगानिस्तान सीमामा सेना घटाउन नसक्ने र खैबर–पख्तुनख्वा प्रान्तमा टीटीपीसँगको संघर्षका कारण बलोचिस्तानमा पर्याप्त फौज पठाउन सक्ने अवस्था छैन।

सैन्य कारबाहीको सम्भावना देखिए पनि सफलता प्राप्त गर्ने सम्भावना न्यून छ। विशाल भूगोल, असन्तुष्ट स्थानीय जनसंख्या, सीमित खुफिया सूचना र अत्यधिक हिंसाको प्रतिक्रिया स्वरूप, यस्ता अपरेशनहरूले उल्टो विद्रोहको नयाँ चरण जन्माउन सक्छन्। स्थानीय बलोच जनतामा पाकिस्तानप्रति गहिरो घृणा र उपेक्षा भावना रहेको छ। शिक्षादेखि स्वास्थ्य र रोजगारीसम्म कुनै पनि आधारभूत सेवा पहुँचमा छैन। बलोच युवाहरू राष्ट्रिय गान गाउन इन्कार गर्छन्, महिलाहरू समेत आन्दोलनमा सहभागी छन्, विश्वविद्यालयहरू पृथकतावादी चेतनाका केन्द्र बनेका छन्।

सैन्य दमनले विद्रोह दबाउन सक्दैन भन्ने ऐतिहासिक तथ्य स्पष्ट छ। सन् २००६ मा बलोच नेता अकबर बुग्तीको हत्यापछि झनै क्रूर आन्दोलनको लहर आयो। आज पनि त्यस्तै परिस्थिति बलिरहेको छ। सेना जनभावनालाई नजरअन्दाज गर्दै बलको प्रयोग गर्दै आइरहेको छ। पाकिस्तानी सैन्य प्रतिष्ठानले आफ्नो हिंसात्मक व्यवहारलाई कहिल्यै स्विकार्दैन, दोष सधैं बाह्य शक्तिहरूमा थोपर्छ।

यथार्थ के हो भने, बलोचिस्तानमा जारी विद्रोह पाकिस्तानकै ऐतिहासिक शोषण, उत्पीडन, र जनघातीत नीतिको परिणाम हो। जबसम्म बलोच जनताको हक र अधिकारलाई सम्मान दिइँदैन, जबसम्म संसद र लोकतान्त्रिक प्रणालीले यी समस्याहरू समाधान गर्ने अवसर पाउँदैनन्, तबसम्म बलोचिस्तानमा शान्ति सम्भव छैन। सेना देशको आन्तरिक मामिलामा होइन, बाह्य सुरक्षा मामिलामा केन्द्रित हुन आवश्यक छ—यसैमा बलोचिस्तानको र समग्र पाकिस्तानको भलो छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।