२५ मार्च १९७१। बंगलादेशको इतिहासको त्यो रात, जुन आज पनि रगतले लतपतिएको छ। ढाकामा राष्ट्रपति याह्या खानको गोप्य प्रस्थानपछि सेनालाई ‘अपरेसन सर्चलाइट’ सुरु गर्न आदेश दिइयो—एक योजनाबद्ध नरसंहार, जसले बंगलादेशका हजारौं निर्दोष नागरिकको ज्यान लियो।

त्यो रात ढाका विश्वविद्यालय, शिक्षकमण्डली र विद्यार्थीसहित नागरिकहरूमाथि अकल्पनीय हिंसा सुरु भयो। जगन्नाथ हलमा सयौं विद्यार्थीहरू सुतिरहेकै अवस्थामा गोली प्रहार गरियो। अमेरिकी पत्रकार सिडनी स्कानबर्गका अनुसार सेनाले आर्टिलरी प्रयोग गरेर विश्वविद्यालय क्षेत्रमा गोली चलायो।

सेनाले योजनाबद्ध रूपमा हिन्दू मन्दिरहरू, राष्ट्रिय स्मारकहरू र प्रेस भवनहरूलाई लक्षित गर्दै बम र आगो प्रयोग गर्‍यो। ढाका शहर रातारात मृत्युको सहर बन्यो। कवि, लेखक, शिक्षक, विद्यार्थी—कसैले पनि उन्मुक्ति पाएनन्।

यो नरसंहार कुनै ‘गृहयुद्ध’ थिएन। यो बंगलादेशको स्वतन्त्रता र अस्तित्वविरुद्ध भएको एउटा सुगठित सैनिक आक्रमण थियो। “धन्य छ, पाकिस्तान जोगियो,” भनेर जेड ए भुट्टोले कडा आलोचना झेलिरहेका थिए, जब उनले अग्नि लप्किरहेको ढाका हेरेर यस्तो भने।

आज जब इतिहास बिर्सन खोजिन्छ, जब स्मारकहरू भत्काइन्छन्, जब पाकिस्तानसँग सम्बन्ध सुदृढ पार्ने प्रयासहरू भइरहेका छन्—त्यस बेलामा इतिहासको सत्य उजागर गर्नु आवश्यक छ। २५ मार्चलाई ‘नरसंहार दिवस’ भनेर सम्झनु भनेको केवल एक स्मृति होइन, त्यो प्रतिरोध र स्मरणको आवाज हो।

बंगलादेशका जनताले देखेको त्यो रातको रगत, त्यो आर्तक्रन्दन आज पनि हाम्रो चेतनामा जीवित छ। यो संसारले थाहा पाउनुपर्छ—यो कहिल्यै ‘भुल्न मिल्ने’ युद्ध थिएन। यो हो—एउटा स्वाभिमानी राष्ट्रको रगतले लेखिएको स्वतन्त्रताको इतिहास।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।