पाकिस्तानको आपतकालीन स्वास्थ्य सेवा अपर्याप्त चिकित्सा सुविधा, जीर्ण संरचना, र प्रशिक्षित जनशक्तिको अभावका कारण गम्भीर समस्यामा परेको छ। विशेष गरी, स्वास्थ्य सेवाको महत्त्वपूर्ण पक्ष मानिने एम्बुलेन्स सेवा निकै दयनीय अवस्थामा पुगेको छ।

यसले समग्र चिकित्सा सेवा प्रभावित गरेको छ भने दुर्गम र पहाडी क्षेत्रहरूमा समस्या अझ बढी गहिरिएको छ। आश्चर्यजनक रूपमा, पाकिस्तानमा मानिसहरूले एम्बुलेन्सभन्दा साधारण यातायातका साधनलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। एम्बुलेन्स प्रयोग गर्नेहरूमा मृत्यु दर र अस्पताल भर्ना हुने दर उच्च रहेको दाबी गरिएको छ।

अमेरिकास्थित जोन्स हप्किन्स ब्लूमबर्ग स्कूल अफ पब्लिक हेल्थ र पाकिस्तानस्थित अगा खान विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताहरूको अध्ययनले एम्बुलेन्समार्फत अस्पताल पुर्‍याइएका बिरामीहरू गैर-एम्बुलेन्स बिरामीको तुलनामा ७.२ गुणा बढी मृत्यु हुने सम्भावना रहेको देखाएको छ। “पाकिस्तानमा एम्बुलेन्सको उपयोग दर निकै कम छ। प्रमुख आपतकालीन विभागहरूमा आउने बिरामीमध्ये केवल ४.१ प्रतिशतले मात्र एम्बुलेन्स सेवा प्रयोग गर्छन्। यसका लागि विश्वव्यापी मानक छैन,” अनुसन्धानकर्ताहरूले उल्लेख गरेका छन्।

यसबाहेक, पाकिस्तानका एम्बुलेन्स सेवाहरूलाई बिरामीहरूबाट अत्यधिक शुल्क असुल गरेको आरोप लाग्दै आएको छ। सामान्यतया, शहरभित्रको यात्राका लागि PKR १,०००-१,२०० मात्र शुल्क लाग्ने प्रावधान छ। तर, बिरामी र परिवारलाई PKR ४,०००-७,००० सम्म तिर्न बाध्य पारिएको पाइएको छ। "सरकारी एम्बुलेन्स जीर्ण अवस्थामा छ भने निजी एम्बुलेन्स सेवाहरूले Rs ४,००० माग्छन्। हामी गरिब मानिस हौं, यो शुल्क तिर्न असमर्थ छौं," साकिना बिबीले भनिन्, जसकी छोरीले छोरीलाई जन्म दिएकी थिइन्।

पत्रकार खुर्रम जिया खानका अनुसार पाकिस्तानको सबैभन्दा धनी सहर कराँचीमा पनि जीवनरक्षक एम्बुलेन्सको अभाव छ। “नियमित एम्बुलेन्सहरूले बिरामीलाई पूर्व-चिकित्सकीय उपचार दिने आधारभूत उपकरणसमेत उपलब्ध गराउँदैनन्। सम्पन्न क्षेत्रका मानिसहरूले समेत आधारभूत सेवा पाउन संघर्ष गर्नुपरेको अवस्थामा गरिब बस्तीका मानिसहरूले कस्तो समस्या भोग्नुपर्छ?” उनले प्रश्न गरेका छन्।

पाकिस्तानका स्वास्थ्य अनुसन्धानकर्ताहरूले एम्बुलेन्स सेवाको कम उपयोगका कारणबारे विश्लेषण गर्दै यो अवस्था पूर्व-चिकित्सकीय उपचारको अभाव, असक्षम कर्मचारी, र उपकरणविहीन यातायात सुविधाका कारण भएको बताएका छन्। "यी सबै कारणले गर्दा आपतकालीन सेवा प्रणालीमा विश्वास घटेको छ," कराँचीस्थित जियाउद्दिन विश्वविद्यालयका डा. ओमर ए. शेखले नेतृत्व गरेको अध्ययनले उल्लेख गरेको छ।

पाकिस्तानजस्तो विकट भूगोल भएको देशका लागि हवाई एम्बुलेन्स सेवा अत्यन्त जरुरी मानिन्छ। दुर्गम क्षेत्र र पहाडी क्षेत्रमा, विशेष गरी हिउँपरेर बाटो बन्द हुने उत्तरी भागहरूमा यो सेवा महत्त्वपूर्ण छ। तर, यो अझै प्रारम्भिक चरणमै छ। पञ्जाब र सिन्धजस्ता ठूला प्रान्तहरूले यो सेवा सुरु गर्न सक्थे। तर, खैबर पख्तुनख्वा र उत्तरी क्षेत्रजस्ता प्रान्तहरू, जसलाई यो सेवा अत्यावश्यक छ, हवाई एम्बुलेन्सको पहुँचमा छैनन्।

विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) का अनुसार, प्रत्येक ५०,००० जनसंख्याका लागि एउटा एम्बुलेन्स हुनुपर्छ। यस आधारमा, पाकिस्तानले २४ करोड जनसंख्यालाई सेवा दिनका लागि करिब ४,८०० एम्बुलेन्स हुनुपर्ने हो। तर, पाकिस्तानमा उपलब्ध एम्बुलेन्सहरूको संख्या आवश्यकताभन्दा निकै कम छ। प्रायः एम्बुलेन्सहरू निजी अस्पतालहरू वा गैरसरकारी संस्थाहरूले दान दिएका हुन्छन्।

धनी सहर कराँचीमा समेत एम्बुलेन्स सेवाको अभाव छ। यहाँ आवश्यक संख्याको आधाभन्दा कम एम्बुलेन्स मात्र सञ्चालनमा छन्। केही वर्षअघि, सिन्ध सरकारले एक गैरसरकारी संस्थासँग सहकार्य गरेर निःशुल्क एम्बुलेन्स सेवा सुरु गरे पनि मर्मतसम्भारका लागि आवश्यक स्रोत अभावका कारण यो सेवा छिट्टै बन्द भयो।

पञ्जाब सरकारका स्वास्थ्य सचिव अली जान खानले सरकारी एम्बुलेन्स सेवाको दुरुपयोग, समयमै मर्मतसम्भारको अभाव, र सार्वजनिक सेवामा देखिने ढिलासुस्तीलाई समस्याको मुख्य कारण बताए। “पाकिस्तान सरकारले सञ्चालन गर्ने एम्बुलेन्स सेवा समयमै मर्मत नहुँदा र सार्वजनिक क्षेत्रको अलमलका कारण प्रभावकारी हुन सकेन,” उनले भने।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।