तिब्बतको मेडोग जिल्लामा यारलुङ त्साङ्पो (ब्रह्मपुत्र नदी) मा निर्माण भइरहेको चीनको ६०,००० मेगावाट मोटोक जलविद्युत परियोजनाले गहिरो पर्यावरणीय, सांस्कृतिक, र भू-राजनीतिक चिन्ताहरू उत्पन्न गरेको छ। वास्तविक नियन्त्रण रेखा (LAC) नजिकै, भारतको जलस्रोतको मुखमा अवस्थित यो परियोजना चीनलाई एशियाका लाखौं मानिसहरू निर्भर रहेका पानी स्रोतमा नियन्त्रण कायम गर्न थप बलियो बनाउने सम्भावना छ। निर्माणको पाँच वर्षको अवधिमा पानीको गुणस्तर खस्कने र पारिस्थितिक प्रणालीमा ठूलो असर पर्ने अपेक्षा गरिएको छ, जसले दीर्घकालीन रूपमा क्षेत्रीय अस्थिरता निम्त्याउन सक्छ।

यो परियोजना चीनले तिब्बती भूभागमा जलविद्युतका ठूला योजनाहरू अघि बढाएको रणनीतिको हिस्सा हो। सन् २००० यता, तिब्बतमा १९३ जलविद्युत बाँधहरूको निर्माण वा योजना बनाइएको छ, जसले ७.५ लाखदेखि १२ लाखसम्म स्थानीय बासिन्दाहरूलाई विस्थापित गरेको छ। समुदायहरूका बसोबास क्षेत्रहरूलाई उजार गर्नुका साथै पुराना बौद्ध गुम्बाजस्ता सांस्कृतिक सम्पदाहरू विनाश गरिएको छ। यसका अतिरिक्त, बाँध निर्माणले पहिरो, भूकम्प, र आकस्मिक बाढी जस्ता प्राकृतिक विपत्तिहरू निम्त्याउँछ, र नदीको प्राकृतिक प्रवाह अवरुद्ध हुँदा जलीय पर्यावरणमा गम्भीर असर पर्छ। हरित ऊर्जा भनेर प्रचार गरिएका यी परियोजनाहरूले निर्माण प्रक्रियामा ठूलो मात्रामा कार्बन र मिथेन ग्यास उत्सर्जन गर्ने भएकाले वातावरणीय फाइदाभन्दा नोक्सान बढी हुने देखिएको छ।

भू-राजनीतिक दृष्टिकोणले, मोटोक परियोजनाले चीनलाई पानी स्रोतमा नियन्त्रणमार्फत भारत र बंगलादेशजस्ता तलका देशहरूमाथि दबाब सिर्जना गर्न सक्ने शक्ति दिन्छ। चीनले नदीहरूको जल तथ्यांक बाँडफाँड नगर्नु र क्षेत्रीय जल व्यवस्थापन सम्झौताहरूमा सहभागी नहुनुले यो रणनीतिलाई थप विवादास्पद बनाएको छ।

तिब्बती बासिन्दा र वातावरणविद्हरूले यस परियोजनाको प्रभावप्रति गहिरो चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। तिनीहरू यो परियोजना केवल जलविद्युत संरचना होइन, तिब्बती पहिचानलाई कमजोर पार्ने र सांस्कृतिक जरा उखेल्ने प्रयास भएको बताउँछन्। सौर्य ऊर्जा र पवन ऊर्जा जस्ता दिगो र वातावरणमैत्री विकल्पहरूको लागि आग्रह तीव्र भएको छ, जसले पारिस्थितिक प्रभाव कम गर्दै स्थानीय समुदायहरूको सहकार्यमा समाधान ल्याउन सक्छ।

मोटोक जलविद्युत परियोजनाले केवल एक विकास परियोजनाको प्रतिनिधित्व गर्दैन; यो पर्यावरणीय संरक्षण, मानव अधिकार, र क्षेत्रीय स्थिरताका लागि एक कठोर परीक्षा हो। तिब्बती समुदायको सांस्कृतिक अस्तित्व र प्राकृतिक सम्पदाको सुरक्षाका लागि यो परियोजनाले गहिरो र विश्वव्यापी बहसको आवश्यकता देखाएको छ। यदि तुरुन्तै सम्बोधन गरिएन भने, यसले दीर्घकालीन रूपमा मानव र प्रकृतिमाथि गहिरो क्षति पुर्‍याउने खतरा रहन्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।