चीन विश्वकै ठूलो कार्बन उत्सर्जक र प्रदूषकका रूपमा रहन पुगेको छ, कारण हो थर्मल पावर प्लान्टहरूको विस्तार र कोइलाको बढ्दो प्रयोग। चीनले बिजुली उत्पादनका लागि कोइलाको प्रयोग घटाउने दाबी गरे पनि, उसले अत्यधिक प्रदूषण फैलाउने यसै ऊर्जा स्रोतमा निर्भरता बढाएको छ। सेप्टेम्बर २०२४ मा चीनको कोइला आयात ४७.५९ मिलियन टनको नयाँ रेकर्डमा पुगेको छ। यससँगै, चीनले विदेशी मुलुकहरूमा पनि कोइला ऊर्जा उत्पादनमा लगानी गर्दै आएको छ।

२०२३ मा विश्वव्यापी कोइला खपतले ऐतिहासिक उच्च स्तर पार गर्‍यो, जसमध्ये ६० प्रतिशत मात्र चीनले प्रयोग गर्‍यो। २०२४ को पहिलो छ महिनामा पनि चीनले नयाँ कोइलामा आधारित पावर प्लान्टहरू निर्माणमा अग्रसर रह्यो। २०२३ मा निर्माण भएका दुई तिहाइ नयाँ थर्मल पावर प्लान्टहरू चीनले बनाएको थियो भने २०२२ मा यो हिस्सा ९० प्रतिशत थियो। चीनले कम्तीमा १०३ कोइलामा आधारित पावर प्लान्टहरू २८ देशहरूमा बनाउने योजना तयार गरेको छ, जसले थप ४३० मिलियन टन कार्बन डाइअक्साइड वायुमण्डलमा उत्सर्जन गर्नेछ।

२०२१ मा राष्ट्रपति सी जिनपिङले संयुक्त राष्ट्र महासभामा अन्य देशहरूमा कोइलामा आधारित पावर प्लान्टहरू नबनाउने घोषणा गरेका थिए। उनले भनेका थिए, “चीनले अन्य विकासोन्मुख देशहरूलाई हरित ऊर्जा उत्पादनमा समर्थन गर्नेछ र विदेशमा नयाँ कोइला पावर परियोजनाहरूको निर्माण नगर्नेछ।” तर, वास्तविकतामा यो प्रतिबद्धता पूरा भएको देखिँदैन।

हेलसिंकीस्थित Centre for Research on Energy and Clean Air (CRECA) का अनुसार, चीनले दक्षिणपूर्वी एशिया, मध्य एशिया र अफ्रिकामा ८.६ गिगावाटका नयाँ कोइला परियोजनाहरू अघि बढाएको छ। २०२३ मा चीनले ३.७ गिगावाटका कोइला पावर युनिटहरू बन्द गरे पनि ४७.४ गिगावाट थप क्षमता विस्तार गरेको छ। CRECA को रिपोर्टले २०२२ मा ९.२ गिगावाट रहेको चीनको विदेशस्थित कोइला परियोजनाहरूको क्षमता २०२४ मा बढेर २६.२ गिगावाट पुगेको उल्लेख गरेको छ, जुन सीको २०२१ को प्रतिबद्धताको सीधा उल्लङ्घन हो।

घरेलु रूपमा पनि चीनले कोइलामा आधारित बिजुली उत्पादन बढाउँदै गएको छ, यद्यपि उसले नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूलाई प्रोत्साहन गरेको दाबी गर्छ। चीन विद्युत परिषद्का अनुसार, २०२३ मा चीनको ६० प्रतिशत बिजुली आपूर्ति कोइलाबाट आएको थियो। तर, चीनले उपलब्ध गराउने तथ्यांकहरूप्रति प्रायः शंका गरिन्छ। ऊर्जा परामर्शदाता Rystad Energy का उपाध्यक्ष कार्लोस टोरेस डियाजले भने, “तथ्यांक स्पष्ट नभए पनि, चीनमा कोइला प्लान्टहरूको संख्या बढेको हुन सक्छ तर तिनको प्रयोग दर कम भएको पनि सम्भावना छ।”

२०२४ को पहिलो तीन त्रैमासिक अवधिमा चीनको कोइला आयात १२ प्रतिशतले बढेर ३४१.६२ मिलियन टन पुगेको छ। चीनको बढ्दो कोइला निर्भरता विश्वव्यापी रूपमा पनि यस ऊर्जा स्रोतको प्रयोग बढ्ने सङ्केत हो। डियाज भन्छन्, “चीनको कोइला प्रयोगको प्रवृत्तिले नै विश्वव्यापी कोइला बजारको दिशा निर्धारण गर्छ।”

कोइलाको उच्च प्रयोगले वायुमण्डलीय कार्बन उत्सर्जन र वायु प्रदूषणमा वृद्धि गरिरहेको छ, जसका कारण चीनले पेरिस सम्झौताअन्तर्गतका जलवायु प्रतिबद्धताहरू पूरा गर्न नसक्ने सम्भावना देखिएको छ। CRECA का विश्लेषक लाउरी म्यालीविर्टा भन्छन्, “चीनको आर्थिक वृद्धिले थप कार्बन-गहन बनेको छ र कार्बन उत्सर्जन घटाउने लक्ष्य पूरा गर्न ४-६ प्रतिशतको कटौती आवश्यक छ।”

बेइजिङले ठूला शहरहरूमा वायु प्रदूषण घटाउन कोइलाको प्रयोग घटाउने योजना सार्वजनिक गरे पनि, कोइलामा निर्भरता बढ्दै गएको छ। न्यूयोर्कस्थित Council on Foreign Relations का वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता यानझोङ हुआङ भन्छन्, “कोइलामा बढ्दो निर्भरता न केवल चीनको प्रदूषण नियन्त्रण प्रयासलाई अवरोध पुऱ्याउँछ, तर २०३० सम्म ग्रीनहाउस ग्यास उत्सर्जनको चुलीमा पुऱ्याउने लक्ष्यलाई पनि खतरा पुऱ्याउँछ।”

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।