चीनले अर्धचालक उत्पादनमा अत्यावश्यक खनिजहरूको आपूर्तिलाई झन् कडा गर्दै, नयाँ निर्यात प्रतिबन्धहरू लागू गरेको छ। यो कदमले पश्चिमी देशहरूलाई झन् ठूलो दबाबमा पारेको छ, किनकि अर्धचालक र अन्य उन्नत प्रविधिका लागि यी खनिज अत्यावश्यक छन्।

अक्टोबर १, २०२४ देखि लागू भएका नयाँ नियमहरूअन्तर्गत, चीनले सबै निर्यातको विस्तृत विवरण माग गर्न थालेको छ, जसले आपूर्ति शृंखलामा उसको नियन्त्रण झन् मजबुत बनाएको छ।

अर्धचालक उत्पादनमा प्रयोग हुने दुर्लभ खनिजहरूमा चीनको व्यापक प्रभुत्व छ। हालै, क्यानाडेली कम्पनी Neo Performance Metals ले वुशीस्थित आफ्नो मुख्य प्रशोधन केन्द्रलाई चिनियाँ कम्पनी Shenghe Resources लाई बिक्री गर्ने घोषणा गरेको छ, जसले चीनको बजार नियन्त्रण झन् मजबुत बनाएको छ। यस किसिमको आपूर्ति नियन्त्रणले पश्चिमी देशहरूको लागि प्राविधिक उत्पादन र सैन्य उपकरण निर्माणमा अवरोध पुऱ्याउन सक्छ।

चीनले पछिल्ला महिनाहरूमा एन्टिमोनी, ग्यालियम, र जर्मेनियमजस्ता अर्धचालक र सैन्य प्रविधिमा आवश्यक खनिजहरूमा निर्यात प्रतिबन्ध लगाएको छ। यी तत्वहरूको निर्यातमा नियन्त्रणले अमेरिका र उसका साझेदारहरूलाई प्रविधि र सुरक्षा जोखिममा पारेको छ। चीनको रणनीतिक कदमले केवल आपूर्ति शृंखला नियन्त्रणको उद्देश्य मात्र नभई, विश्वभर आफ्नो प्रभुत्व बलियो बनाउने संकेत पनि दिन्छ।

खनिज उद्योगसम्बन्धी जानकारीलाई पनि चीनले "राज्य गोप्य" घोषित गर्दै, यस क्षेत्रमा पारदर्शिता झन् घटाएको छ। यसै महिनामा, दुई खनिज उद्योगका व्यवस्थापकहरूलाई विदेशीहरूसँग जानकारी चुहाएको आरोपमा जेल सजाय सुनाइएको छ। यस किसिमको कडा कदमले चीनको नियन्त्रणलाई थप सुदृढ बनाएको छ र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अन्य देशहरूको पहुँच झन् सीमित बनाएको छ।

अमेरिका र उसका साझेदारहरूले चीनको एकाधिकार तोड्न वैकल्पिक आपूर्ति शृंखला बनाउन खोजे पनि यो चुनौतीपूर्ण देखिएको छ। क्यालिफोर्नियाको माउन्टेन पास खानीले उत्पादन गरिरहेको dysprosium को मात्रा कम छ, र अन्य परियोजनाहरू सञ्चालनमा आउन वर्षौँ लाग्नेछ। यसबीच, चीनका ३९ विश्वविद्यालयहरूमा खनिज उद्योगका लागि दक्ष जनशक्ति उत्पादन भइरहेकाले चीनको आपूर्ति र प्रशोधन प्रक्रियामा प्रतिस्पर्धा गर्न गाह्रो भइरहेको छ।

कोभिड महामारी र २०१० को जापानसँगको विवादको समयमा चीनले आपूर्ति बन्द गरेर देखाइसकेको छ कि ऊ आपूर्ति शृंखला राजनीतिक प्रभावका लागि प्रयोग गर्न सक्छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार, २०४० सम्ममा विद्युतीय कार र वायु ऊर्जा उद्योगहरूले २०२० को तुलनामा सात गुणा बढी खनिज आवश्यक पर्नेछन्, जसले आपूर्ति शृंखला वैकल्पिक बनाउन विश्वव्यापी प्रयासहरूलाई थप गति दिएको छ।

चीनको पछिल्लो कदमले उसको दीर्घकालीन रणनीति प्रस्ट्याउँछ—आपूर्ति शृंखलामा एकाधिकार कायम गर्दै, अन्य देशहरूलाई उसकै शर्तमा चलाउन बाध्य पार्ने। पश्चिमी देशहरू वैकल्पिक स्रोतहरू विकास गर्न प्रयासरत छन्, तर यो समयसाध्य र महँगो हुनेछ। यस्तो अवस्थामा, चीनको आपूर्तिमा निर्भरता रहेकोले अर्धचालक र प्रविधि उद्योगहरू नजिकको भविष्यमा अझै चुनौतीको सामना गर्ने देखिन्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।