तिब्बतको धार्मिक स्वतन्त्रता र सांस्कृतिक पहिचान अहिले गम्भीर संकटमा परिरहेको छ, जहाँ चीनले दलाई लामाको पुनर्जन्म प्रक्रियामा आफ्नो नियन्त्रण स्थापित गर्न कठोर कदमहरू चालेको छ। यस कदमले विश्वभरबाट चिन्ता उत्पन्न गरेको छ, विशेषगरी तिब्बतमा चिनियाँ हस्तक्षेपले तिब्बती संस्कृति र धर्मको अस्तित्वलाई नै चुनौती दिएको छ।

चीनले तिब्बतमा आफ्नो प्रभाव विस्तार गर्न 1950 मा तिब्बतलाई अवैध रूपमा कब्जा गरेपछि नै तिब्बती समुदायलाई दबाबमा राख्न विभिन्न दमनकारी नीति अपनाएको छ।

यी नीतिहरूमा तिब्बती भाषाको उपयोगमा प्रतिबन्ध, तिब्बती धर्मगुरुहरूलाई निशाना बनाउने, र तिब्बतको जनसंख्यामा जबरजस्ती परिवर्तनको प्रयास सामेल छन्। यो सब गर्नुको उद्देश्य तिब्बती पहिचानलाई कमजोर पार्दै तिब्बतलाई पूर्ण रूपमा चिनियाँ बनाउने रहेको छ।

तर सबैभन्दा ठूलो विवाद भने दलाई लामाको पुनर्जन्म प्रक्रियामा आएको छ। 2007 मा चीनले एक कानून पारित गर्‍यो जसले उच्च श्रेणीका तिब्बती बौद्ध धर्मगुरुहरूलाई पुनर्जन्मको लागि सरकारी स्वीकृति अनिवार्य बनायो। यस कानूनको उद्देश्य दलाई लामाको उत्तराधिकारीलाई आफ्नो नियन्त्रणमा राख्नु थियो, जसले तिब्बती समुदायको धार्मिक स्वतन्त्रतालाई प्रत्यक्ष रूपमा चुनौती दिएको छ।

चिनियाँ सरकारको यो कदमले विश्वभरबाट आलोचना सामना गर्नु परेको छ। तिब्बती धार्मिक परम्परालाई राजनीतिकरण गर्न चीनको प्रयासले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा विरोध उत्पन्न गरेको छ। धेरैले यसलाई तिब्बती सांस्कृतिक अधिकारहरूको उल्लङ्घन र धार्मिक स्वतन्त्रताको विरोधको रूपमा लिएका छन्।

यस संकटको बीचमा, भारत तिब्बती संस्कृतिको प्रमुख रक्षकको रूपमा उभिएको छ। धर्मशालामा स्थित दलाई लामा र तिब्बती निर्वासन सरकारलाई आश्रय दिने भारतले तिब्बती बौद्ध धर्मको संरक्षणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। भारतको लोकतान्त्रिक संरचनाले दलाई लामाको पुनर्जन्म प्रक्रियालाई सुरक्षित र निष्पक्ष वातावरणमा सञ्चालन गर्न सक्षम बनाएको छ।

तिब्बती समुदाय र धार्मिक परम्पराको संरक्षणमा भारतको भूमिका मात्र महत्वपूर्ण छैन, तर यो कदमले धार्मिक स्वतन्त्रताको समर्थनमा भारतको अन्तर्राष्ट्रिय छविलाई पनि बलियो बनाएको छ। साथै, यसले चीनको राजनीतिकरण गर्ने प्रयासलाई चुनौती दिन विश्वव्यापी समुदायलाई प्रेरित गरेको छ।

चीनले तिब्बतमा आफ्नो नियन्त्रणलाई मजबुत बनाउन निरन्तर प्रयास गरिरहन्छ, तर भारतको दृढ अडान र विश्वव्यापी समर्थनले तिब्बती संस्कृति र धर्मको अस्तित्वलाई जोगाउनेछ। यस विवादले तिब्बती धर्मगुरुहरूको पुनर्जन्म प्रक्रियाको राजनीतिकरणमाथि गम्भीर प्रश्नहरू खडा गरेको छ, जसले तिब्बतको भविष्यलाई प्रभावित गर्न सक्छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।