विवाह र सन्तान जन्माउन महिलाहरूको घट्दो रुचिले चीनलाई जनसंख्यात्मक र आर्थिक संकटमा धकेलिरहेको छ, यद्यपि सरकारले यो प्रवृत्ति उल्टाउन विभिन्न प्रयासहरू गरिरहेको छ। विज्ञहरूले चेतावनी दिएका छन् कि यो सांस्कृतिक परिवर्तनले दीर्घकालीन रूपमा देशको जनसंख्या स्थिरता र आर्थिक वृद्धिमा गम्भीर असर पार्न सक्छ।

ग्वाङ्झाउमा कार्यरत २५ वर्षीया जेनेट सङजस्ता धेरै युवा महिलाहरू विवाह र सन्तान जन्माउन अनिच्छुक छन्। "विवाह र सन्तान जन्माउनु भनेको हाम्रो लागि जीवनको तनावको पर्यायवाची हो," उनले भनिन्। यो विचार चीनको जेन जेड पुस्तामा व्यापक रूपमा पाइन्छ, जसले एकल जीवनलाई शहरी जीवनमा बढी सहज देखेको छ।

चीनमा विवाहको औसत उमेर निरन्तर बढ्दै गइरहेको छ, सन् १९८० मा २३.५९ वर्षदेखि २०२० मा २८.६७ वर्ष पुगेको छ। महिलामा यो वृद्धि अझ बढी देखिएको छ, २०१० मा २४ वर्षबाट २०२० मा २७.९५ वर्ष पुगेको छ।

यो प्रवृत्तिलाई आर्थिक असुरक्षा, उच्च जीवनयापन खर्च, र लैङ्गिक समानताका लागि महिलाको चाहनाले प्रेरित गरिरहेको छ। लेखक र सामाजिक टिप्पणीकार लिजिया झाङले भनिन्, "धेरै आत्मविश्वासी युवतीहरूले विवाहलाई अब जीवनको आवश्यक चरण वा सुखको स्रोतको रूपमा हेर्दैनन्।"

युवाहरू आर्थिक अस्थिरताबाट पनि चिन्तित छन्। बढ्दो बेरोजगारीले धेरैलाई परिवार सुरु गर्न असमर्थ बनाइरहेको छ। बेइजिङकी २७ वर्षीया जैसी झाङले सन्तान हुर्काउने क्षमतामा शंका व्यक्त गरिन्। "नोकरी नभए, जीवनसाथी पाउन गाह्रो हुन्छ। एउटा व्यक्तिले मात्र खान पुग्छ भने पुरै परिवारलाई के हुन्छ?" उनले भनिन्।

चीनको जनसंख्याको संरचना 'उल्टो पिरामिड'मा परिवर्तन भएको छ, जहाँ वृद्ध जनसंख्या धेरै छ भने बालबालिकाको संख्या घट्दै गएको छ। सन् २०१७ मा १७ मिलियनको तुलनामा २०२३ मा नयाँ जन्मिएको बालबालिकाको संख्या ९ मिलियनमा झरेको छ। महिलाको प्रजनन दर पनि १.३ सम्म घटेको छ, जुन जनसंख्याको स्थिरतालाई कायम राख्न आवश्यक २.१ को प्रतिस्थापन स्तरभन्दा निकै कम छ।

यो संकटलाई सामना गर्दै, चीन सरकारले २०१६ मा आफ्नो विवादास्पद 'एक सन्तान नीति' खारेज गर्‍यो र तीन सन्तान जन्माउन अनुमति दियो। यहाँसम्म कि राष्ट्रपति सी जिनपिङले महिलालाई जागिर छोड्न र सन्तान जन्माउन आग्रह गरे। तर, यसबाट उल्लेख्य सुधार भएको देखिएको छैन।

विवाह र जन्मदरमा गिरावट आइरहेको छ, जसले व्यापक सांस्कृतिक परिवर्तनलाई झल्काउँछ। विश्वविद्यालयको एक प्राध्यापक फाङ सुले सरकारले दिएको सुझावलाई बेवास्ता गरिन्। "म एक शिक्षित महिला हुँ, मलाई मेरो करियर त्यागेर राम्रो श्रीमती र आमा बन्न भनिएको छ। म किन यस्तो जीवन बिताउनु?" उनले प्रश्न गरिन्।

चिनियाँ सरकार अहिले आफ्नो विगतका नीतिहरूको परिणामसँग जुधिरहेको छ। हेरिटेज फाउन्डेसनकी वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ता एम्मा वाटर्सले बेइजिङले प्रतिबन्ध हटेपछि बच्चा जन्माउने दरमा वृद्धि हुने अपेक्षा गरेको तर त्यसको उल्टो भएको बताइन्। "जन्मदरमा निरन्तर गिरावट आएको छ, यहाँसम्म कि सुरुमा भएको वृद्धि पनि दीर्घकालीन रूपमा कायम रहेन," उनले भनिन्।

चीन विकास रिपोर्ट २०२३ का अनुसार जन्मदर आगामी वर्षहरूमा घट्दै जाने अपेक्षा गरिएको छ। प्रत्येक दशकमा करिब एक मिलियन जन्महरू घट्ने अनुमान गरिएको छ। यसले चीनको जनसंख्यात्मक चुनौतीलाई अझै गहिरो बनाउनेछ, जसले थप आर्थिक मन्दी निम्त्याउने छ।

बीएमआईका डारेन टेले चेतावनी दिए कि चीनको घट्दो श्रमशक्तिले आगामी दशकमा वार्षिक जीडीपी वृद्धिमा १ प्रतिशतको तानाशाही गर्नेछ। प्रख्यात श्रम अर्थशास्त्री काई फाङले जनसंख्याको पिरामिडको विरोधाभासलाई चाँडै सम्बोधन गर्न नसके, उपभोक्ताको माग र जनसंख्यात्मक संरचनाबीचको द्वन्द्व बढ्नेछ, जसले आर्थिक वृद्धि अझै जोखिममा पार्ने चेतावनी दिए।

बेइजिङका प्रजनन नीतिहरूले अपेक्षित नतिजा दिन नसकेपछि चीनको जनसंख्या र अर्थतन्त्रको भविष्य अनिश्चित देखिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।