चीनले तीव्र वृद्ध जनसंख्या र पेन्सन प्रणालीमा उत्पन्न संकटलाई सम्बोधन गर्न पाँच वर्षे अवकाश सुधार योजना सार्वजनिक गरेको छ। चिनियाँ कम्युनिस्ट पार्टी (सीसीपी)को तेस्रो प्लेनम बैठकपछि सार्वजनिक गरिएको यस योजनामा करिब ५० करोड भन्दा बढी कामदारहरूको कानुनी अवकाश उमेर वृद्धि गर्ने उद्देश्य राखिएको छ। योजना अनुसार “स्वेच्छिक सहभागिता र उचित लचिलोपन”को अवधारणामा आधारित सुधारको तयारी गरिँदैछ।

द इपोक टाइम्सका अनुसार, यस अस्पष्ट भाषाको प्रयोग अनिश्चितता पैदा गर्न नभई यसले पारेको प्रभावलाई कम गर्न गरिएको हो। चीनको वृद्ध जनसंख्या र घट्दो जन्मदरको चुनौतीसँगै कमजोर आर्थिक वृद्धि पनि चीनको सामाजिक सुरक्षा र पेन्सन प्रणालीमा ठूलो दबाब परिरहेको छ।  

जापानमा आधारित निक्केइ एसियाका अनुसार, यस पाँच वर्षे सुधार योजनाले अवकाश उमेर बढाउने प्रतिवद्धता व्यक्त गरेको छ। सीसीपीको २०औं केन्द्रीय समितिको तेस्रो प्लेनमको निर्णय अनुसार, चीनले “स्वेच्छिक सहभागिता र उचित लचिलोपन”को सिद्धान्तमा आधारित भएर क्रमशः कानुनी अवकाश उमेर वृद्धि गर्ने योजना बनाएको छ।

यो पहिलो पटक हो जब कुनै प्रमुख नीतिगत दस्तावेजले सुधारको सिद्धान्तलाई स्पष्ट रूपमा प्रस्तुत गरेको छ, जसले दशकौं लामो पहल चाँडै कार्यान्वयन गरिने आशा पैदा गरेको छ। 

हाल, चीनमा न्यूनतम अवकाश उमेर पुरुषहरूका लागि ६० वर्ष र महिलाहरूका लागि तिनीहरूको रोजगारीमा निर्भर गर्दै ५० देखि ५५ वर्षबीचको छ, जुन विश्वकै न्यूनतम अवकाश उमेर मध्ये पर्छ। तुलनात्मक रूपमा, संयुक्त राज्य अमेरिका र जर्मनीमा अवकाश उमेर क्रमशः ६२ र ६६ वर्ष छ। 

चीनको अवकाश नियमहरू १९५१ देखि परिवर्तन नभए पनि, देशको औसत जीवन प्रत्याशा १९८१ मा ६७.९ वर्षबाट २०२१ मा ७८.२ वर्षमा पुगेको छ।  

संयुक्त राज्यसँग भिन्न, जहाँ अधिकांश अवकाश प्राप्त व्यक्तिहरूसँग निजी पेन्सन योजनाहरू हुन्छन्, चीनका शहरी कामदारहरूले प्रायः राज्य पेन्सनमा निर्भर रहन्छन्। 

चीनको वृद्ध जनसंख्या र लामो जीवन प्रत्याशाले पेन्सन प्रणालीमा दबाब बढाएको छ। २०१२ देखि २०२१ सम्म, चीनको वृद्ध निर्भरता अनुपात १२.७ प्रतिशतबाट २०.८ प्रतिशतमा पुगेको छ, जसले २०२१ मा प्रत्येक १०० कामदारले करिब २१ वृद्ध व्यक्तिलाई समर्थन गरेका थिए। 

वर्तमान गतिमा, चीनको राज्य पेन्सन कोष करिब एक दशकमा सकिने सम्भावना छ, र बेइजिङ सार्वजनिक पेन्सनलाई सुधार गर्न प्रयासरत छ। 

मार्केटवाचका अनुसार, चीन जनसांख्यिकीय संकटको नजिक पुगेको छ, किनभने देशको उर्वरता दर विश्वको सबैभन्दा कममा पर्दछ र जनसंख्या घट्दै र बुढ्याउँदै छ। चीनलाई अब "धनी हुनु अघि पुरानो हुने" आशा गरिएको छैन।

चीनको पेन्सन प्रणाली एकपटक बलियो सरकारी कार्यक्रम थियो, तर हाल विभाजित भएको छ। यो समस्या जापानसँग तुलना गरिन्छ, तर चीनको अवस्थामा यो संकट १० गुणा ठूलो जनसंख्या समेट्छ। 

मार्केटवाचका अनुसार, आगामी दशकमा करिब ३० करोड मानिस चीनमा कार्यबलबाट अवकाश लिने अपेक्षा गरिएको छ, जसले काममा थाकेका र निराश भएका युवाहरूमा थप दबाब सिर्जना गर्नेछ। 

चीनको प्रमुख सरकारी थिंक ट्यांक, चिनियाँ सामाजिक विज्ञान अकादमीले अनुमान गरेको छ कि शहरी कर्मचारीहरूको लागि आधारभूत पेन्सन कोष २०३५ सम्ममा सकिनेछ। 

यसैबीच, चीनमा ६० वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका व्यक्तिहरूको संख्या २००० मा १२६ मिलियनबाट २०२३ सम्म २९७ मिलियनमा पुगेको छ। आगामी ३० वर्षमा ६५ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेरका जनसंख्या करिब ३८० मिलियन पुग्ने अपेक्षा छ। 

परिस्थितिलाई अझ जटिल बनाउँदै, चीनको जन्मदर लगातार घटिरहेको छ, जसले २०२२ मा जनसंख्या घट्न थालेको संकेत गर्दछ। 

गत वर्ष, चीनमा जन्मदर ९.०२ मिलियनमा घटेको थियो, जसले गर्दा भारतले चीनलाई विश्वको सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको देशको रूपमा पार गरेको थियो। 

वृद्ध जनसंख्या र घट्दो जन्मदरका चुनौतीहरूले चिनियाँ अर्थतन्त्र र सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा ठूलो दबाब सिर्जना गरिरहेका छन्। 

२०१२ देखि २०२१ सम्म, वृद्ध निर्भरता अनुपात १२.७ प्रतिशतबाट २०.८ प्रतिशतमा वृद्धि भएको छ, जसले काम-उमेरका जनसंख्यामा बढ्दो दबाबको प्रतिविम्ब गर्दछ, निक्केइ एसियाका अनुसार। 

यसले देशको पेन्सन कोषको दीर्घकालीन टिकाउपन बारे चिन्ता उत्पन्न गराउँछ, किनभने विभिन्न अनुसन्धान संस्थाहरूले शहरी कर्मचारीहरूको लागि आधारभूत पेन्सन कोष करिब एक दशकमा सकिने अनुमान गरेका छन्। 

पहिलो पटक सन् २०२३ मा, चिनियाँ नीतिनिर्माताहरूले "क्रमिक चरणहरूमा" अवकाश उमेर बढाउने प्रस्ताव राखेका थिए, तर अधिकारीहरूले विस्तृत रूपमा विवरण दिएका थिएनन्। 

मार्च २०१५ मा, तत्कालीन चिनियाँ मानव स्रोत र सामाजिक सुरक्षा मन्त्री यिन वेइमिनले अवकाश योजनालाई उक्त वर्षमा तयार गर्ने घोषणा गरेका थिए। 

"हामी पहिलो पटक योजनाको घोषणा गर्नेछौं, तर कार्यान्वयनका लागि कम्तिमा पाँच वर्ष लाग्नेछ," उनले भनेका थिए। 

तर, २०२० को अक्टोबरसम्म ठोस प्रगति भएको थिएन, जब ढिलाइ गरिएको अवकाश चीनको १४औं पाँच वर्षे योजना (२०२१ देखि २०२५) मा समावेश गरिएको थियो, निक्केइ एसियाका अनुसार। 

मार्च २०२२ मा, चीनले प्रान्तीय र क्षेत्रीय पेन्सन कोषलाई एकत्रित गर्ने नयाँ सुधारहरू प्रस्तुत गर्‍यो, जसले अधिशेष भएको क्षेत्रबाट घाटामा रहेका क्षेत्रमा कोष स्थानान्तरण गर्न मद्दत पुर्‍यायो। 

चिनियाँ मानव स्रोत र सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालय (एमएचआरएसएस)सँग नजिक रहेको एक व्यक्तिले २०२३ मा सुधारहरूको कार्यान्वयनलाई तीव्र पार्न जोड दिइएको बताएको थियो, मुख्य भूमि चीनमा आधारित काइक्सिनले जनाएको छ। 

यी आधा-अधुरा उपायहरू र दशक भन्दा बढी समयको ढिलाइ गरिएको कार्यान्वयनले आर्थिक वृद्धिको घट्दो सम्भावनाका बीच सामाजिक स्थिरतामा चिन्तालाई प्रतिबिम्बित गर्दछ, इपोक टाइम्सले जनाएको छ, तर आधारभूत समस्याहरू भने अझै समाधान गर्न बाँकी छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।