लाओसमा आर्थिक दबाब तीव्र बनिरहेको छ र चिनियाँ ऋणको जालोले गर्दा देश संकटमा परेको छ। चीनको बेल्ट एन्ड रोड इनिशिएटिव (BRI) अन्तर्गत लिएको महँगो ऋण फिर्ता गर्ने चुनौती लाओसले सामना गरिरहेको छ, जसले गर्दा चिनियाँ प्रभाव र प्रभुत्व वृद्धि भइरहेको छ। यसले लाओसका नागरिकहरूलाई चिन्तित बनाएको छ।

लाओसका मानिसहरू चिनियाँ आर्थिक प्रभाव र घुसपैठबाट चिन्तित छन्। उनीहरूले अहिले चीनको सट्टा अमेरिकालाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्, 2023 को स्टेट अफ साउथईस्ट एशिया सर्वेक्षणका अनुसार। सर्वेक्षणले भनेको छ, “चीनको राजनीतिक र रणनीतिक प्रभावको कमी लाओस र म्यानमारमा विशेष गरी देखिन्छ।”

चिनियाँ ऋणले लाओसमा ड्याम, रेलवे स्टेशन, जलविद्युत् ऊर्जा संयन्त्र, होटल र आवासीय कम्प्लेक्स निर्माणमा लगानी गरिएको छ। यी परियोजनाहरूको लागत लाओसले चुकाउनुपर्नेछ, तर चीनका ठेकेदारहरू परियोजनाहरूमा नियन्त्रण राखिरहेका छन् र स्थानीयहरूमा प्रभुत्व गसारिरहेका छन्। 

BRI परियोजना क्षेत्रमा धेरै स्थानीय दुकानदारहरू बन्द भएका छन्, जसका कारण चिनियाँ श्रमिकहरूले लाओसमा ठूलो संख्यामा उपस्थिति जनाएका छन्। “लाओस चीनको ऋणमा डुबेको छ जसको कारण चिनियाँहरूले हाम्रो भूमिमा कब्जा गर्न सक्छन्,” भन्छन्, भिएन्टियनका तरकारी विक्रेता निन। स्थानीय श्रमिकहरूले चिनियाँ कम्पनीहरूको दुव्र्यवहार र बन्दीकरणको गुनासो गरेका छन्।

लाओसले चिनियाँ ऋण फिर्ता गर्न नसक्ने सम्भावना छ। Moody's Investors Service का उपाध्यक्ष अनुश्का शाहका अनुसार, “लाओस कङ्गालको किनारमा छ।” बाह्य सार्वजनिक ऋण सेवा लागत 2022 मा 507 मिलियन अमेरिकी डलरबाट 2023 मा 950 मिलियन अमेरिकी डलरमा पुगेको छ, जसले देशलाई वित्तीय र राजनीतिक संकटमा पुर्याएको छ।

चिनियाँ ऋण लाओसको कुल बाह्य ऋणको आधा रहेको छ। जबकि अन्तर्राष्ट्रिय एजेन्सीहरू जस्तै वर्ल्ड बैंक र जापान अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग एजेन्सी (JICA) ले 1 प्रतिशत भन्दा कम व्याजदर लिन्छन्, चिनियाँ ऋणको व्याजदर 4 प्रतिशत छ।

मुद्रा अवमूल्यन र महङ्गीले चिनियाँ ऋण फिर्ता गर्न थप समस्या ल्याइरहेको छ। Lowy Institute का इन्डो-प्यासिफिक डेभलपमेन्ट सेन्टरका निर्देशक रोलाण्ड राजाहका अनुसार, “लाओसले दीर्घकालिक लाभका लागि अत्यधिक ऋण लिएको छ तर अहिले ठूलो फिर्ता गर्नुपरेको छ।”

हालका वर्षहरूमा लाओसको चिनियाँ ऋण 10.9 बिलियन अमेरिकी डलरमा पुगेको छ। “तर, यदि ‘लुकेका’ सार्वजनिक ऋण स्रोतहरू जोड्दा, यो रकम लगभग 17 बिलियन अमेरिकी डलरमा पुग्छ, जुन लाओसको GDP को 88.9 प्रतिशत बराबर हो,” भन्छन्, AidData का कार्यकारी निर्देशक ब्राडली पार्क्स। “लाओससँग चीनको ऋण एक्सपोजर बढी कुनै देश छैन।”

यो लाओसलाई चीनको predatory ऋण नीतिहरू प्रति असुरक्षित बनाउँछ। “मलाई लाग्छ लाओस चीनको आर्थिक योजनाहरूको शिकार हो, चाहे त्यो ट्रेन जडान होस् या जलविद्युत् उत्पादन,” भन्छिन्, वाशिङटनको Centre for Strategic and International Studies (CSIS) की साथी एरिन मर्फी।

चीनले BRI लाई आपसी लाभकारी र लाओसमा सामाजिक र आर्थिक विकास ल्याउने दावी गरेको छ। तर, चिनियाँ प्रायोजित परियोजनाहरूले अपेक्षित लाभ दिन असफल भएका छन्। BRI परियोजनाहरूको प्रमुख हिस्सा ऊर्जा र यातायात पूर्वाधार विकाससँग सम्बन्धित छन्।

चीन-लाओस रेलवे लाइन जस्ता BRI परियोजनाहरूले “सफेद हात्ती” बनिरहेका छन् र 2023 मा लाओसको मुद्रा मूल्य 30 प्रतिशतले घटेको छ र महङ्गीले उच्च वृद्धि देखिएको छ, भन्छन्, वाशिङटनका नेशनल वार कलेजका प्रोफेसर जाकरी अबूजा। “ऋण आफैमा खराब होइन यदि यो उत्पादनशील प्रयोगमा जान्छ, तर लाओसको ऋण त्यसरीको छैन।”

चीनले BRI द्वारा लाओसमा खनिजहरूमा पहुँच प्राप्त गरेको छ, तर लाओसले अपेक्षित लाभ प्राप्त गरेको छैन। Covid-19 महामारीले अर्थतन्त्रलाई पहिले नै नोक्सान पुर्याएको छ। ऋण फिर्ता गर्नका कारण स्थिति अझ खराब हुने सम्भावना छ। “धेरै मानिसहरूले ऋणको परिमाण जान्दैनन्, न त उनीहरूले चिनियाँहरूको प्रभावलाई आफ्नो जीवनमा प्रत्यक्ष रूपमा जोड्न सक्नेछन्,” एक लाओस नागरिकले भने, जसले सुरक्षा कारणले नाम नखोल्ने अनुरोध गरेका छन्।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।