बेइजिङ - विश्वसँगको आर्थिक संलग्नताको सन्दर्भमा चीनको विश्वव्यापी वृद्धि उसको वित्तीय ऋणको कारणले मात्र नभइ, यसले विकास वित्तको ढाँचामा अन्य धेरै महत्त्वपूर्ण कारकहरूलाई पनि समावेश गरेको छ। 

ती मध्ये सबैभन्दा उल्लेखनीय रूपमा 'मुद्रा आदानप्रदान सम्झौताहरू' रहेका छन्। जसले दुई देशबीचको द्विपक्षीय सम्झौताहरू अन्तर्गत पहिले नै तय गरिएको विनिमय दरमा एक मुद्रा अर्कोको लागि विनिमय गर्न सहज बनाउँछ।

२०२१ मा, पिपुल्स बैंक अफ चाइना (पीबीओसी) को रिपोर्टमा चीनले विश्वका ४० भन्दा बढी देशहरूसँग यो सुविधा आदानप्रदान गरेको उल्लेख थियो। र आफ्ना साझेदारहरूसँग ४ ट्रिलियन युआन (अमेरिकी डलर ५७० बिलियन) भन्दा बढीको सम्झौता गर्न सहमत भएको जनाइएको थियो। 

यो सम्झौता चिनियाँ आर्थिक बलियो रणनीतिको महत्त्वका लागि गरिएको साबित भइरहेको छ। त्यसै संकेतका आधारमा यी सम्झौताहरू चिनियाँ अधिकारीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा डलरको अधिपत्यलाई अस्थिर बनाउन मुद्रालाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने प्रयास पनि भएको जनाइएको छ। 

यद्यपि, बेइजिङका विधिहरू अहिलेसम्म विभिन्न कारणले समस्याग्रस्त भएको बुझिएको छ। विगत दश वर्षमा चीनले स्वतन्त्र राष्ट्रहरू र तिनीहरूको स्वायत्त निर्णय प्रक्रियाहरू विरुद्ध व्यापक रूपमा महत्त्वपूर्ण लाभ उठाउँदै आएको छ। 

मुद्रा-स्वैप सम्झौताहरू मार्फत बेइजिङले ऋणी देशहरूलाई विशेष गरी मुद्रा वा भुक्तानी सन्तुलनको संकट सामना गर्ने देशहरूलाई तरलता र आर्थिक सहयोग प्रदान गरेको छ। यस प्रकारको समर्थनलाई आर्थिक सहायताको रूपमा बुझिएको छ र यसले मुख्यतया निर्भरताहरू सिर्जना गरेको छ र ऋणदाताको पक्षमा प्राप्त गर्ने देशहरूको आर्थिक नीतिहरूलाई प्रभावित पारेको भन्‍ने कुरा बिर्साएको छ। 

मुद्रा-स्वैप सम्झौताहरूमा संलग्न भएर बेइजिङले विकासोन्मुख देशहरूसँगको आफ्नो आर्थिक सम्बन्धलाई घरेलु नीति उन्मुख निर्णयमा आफ्नो राजनीतिक प्रभाव विस्तार गर्न पनि प्रयोग गरिरहेको छ।

चीनले आफ्नो स्वार्थलाई फाइदा पुर्‍याउने र आफ्नो मनपर्ने नीतिहरूलाई बढावा दिने मुद्रा-स्वैप सम्झौताहरूमा कडा सर्तहरू जोडेको तथ्यमा पनि प्रमुख चिन्ताहरू खडा भएका छन्। यी सर्तहरू आर्थिक सुधारदेखि राजनीतिक पङ्क्तिबद्धता र जटिल मुद्दाहरूमा चीनको अडानलाई समर्थन गर्नका लागि बुझिएको छ। 

यसले प्राप्तकर्ता देशको सार्वभौमसत्ता र स्वतन्त्रतालाई मात्र हानि पुर्‍याएको छैन, यसले समग्र रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय बजारको लागि दीर्घकालीन आर्थिक र राजनीतिक परिणामहरूको बारेमा व्यापक चिन्तालाई निम्त्याएको छ। बेइजिङको फराकिलो आर्थिक संलग्नताले पनि प्राप्तकर्ता देशहरूमा ऋण दिगोपनको चिन्तालाई बलियो बनाएको छ।

त्यस्ता चिन्ताहरू ऋण जाल कूटनीति र दिगो ऋण बोझको बारेमा पनि छन् र प्रायः वित्तीय व्यवस्थाहरू जस्तै मुद्रा स्वैप सम्झौताहरूमा विस्तार गरिएको छ। यद्यपि, त्यस्ता रणनीतिहरूको ठूलो उद्देश्य अझै पनि यसको आन्तरिक मुद्रा, चिनियाँ युआनलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न बाँकी छ। 

चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले युआनलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्ने प्रयासलाई अन्तर्राष्ट्रिय आर्थिक र राजनीतिक लाभका लागि युआनको मूल्यलाई हेरफेर गर्ने तरिकाको रूपमा प्रयोग गर्न खोजेको विज्ञहरूले तर्क गरेका छन्। यसो गर्दा, बेइजिङले आफ्नो प्रतिस्पर्धात्मक लाभको लाभ उठाउन रोक्छ जसले यसलाई अन्य देशहरूका आर्थिक निर्णयहरूमाथि शासन गर्न र प्राप्तकर्ता राष्ट्रहरूलाई भुक्तानीका लागि कडा सर्तहरूमा सहमत हुन बाध्य पार्न सक्छ।

त्यस्ता चिनियाँ विध्वंसक अभ्यासहरूले मध्यम र न्यून आय भएका देशहरूलाई आफ्नो नराम्रो नियत विकासात्मक वित्तपोषणले देशहरूलाई ठूलो चिन्ता र उच्च ब्याज ऋण चुक्ता गर्ने आर्थिक सम्भाव्यतालाई निम्त्याएको छ। आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय ऋणको सुरक्षाको एक भागको रूपमा, चिनियाँ ऋणदाताहरूले विश्वव्यापी बजारको तुलनामा उच्च ब्याज दरमा लुकेको ऋण संयन्त्र र कडा भुक्तानीहरू समावेश गर्ने कडा सम्झौता सम्झौताहरूको वरिपरि जम्मा गरेका छन्।

पूँजीमा छिटो पहुँच दिने प्रतिवद्धतासहित चिनियाँ विकास बैंकहरूले आफ्नो व्यवसायलाई आफ्नो सुविधा अनुसार सञ्चालन गर्न दिने ग्यारेन्टीको सट्टा पूर्वाधार विकासका लागि प्रलोभनात्मक प्रोत्साहन दिई कमजोर अर्थतन्त्रलाई ठगिरहेका छन्। यी विधिहरूले चिनियाँ बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूलाई कहिलेकाहीं आफ्नो आवश्यकता अनुसार स्थानीय कानूनलाई ओभरराइड गर्न अनुमति दिएको छ।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।

यो पनि

यूके कलेजमा बेइजिङ समर्थित छात्रसंघको उत्पीडनमाहङकङ समर्थकहरु विद्यार्थीहरु

जापानले पनि बेइजिङ ओलम्पिक बहिष्कार गर्ने

चीन–पाक सम्बन्धमा दरार, मध्यस्थता महत्वाकांक्षामाथि बेइजिङको ‘शान्त असन्तुष्टि’ !