नयाँ दिल्ली - भूमि सुधारको लागि सबल परियोजनाको एक भागको रूपमा, मध्य प्रदेशका पाँचवटा गाउँका किसानहरूले आफ्नो बाँझो जग्गामा दैनिक खाद्यान्‍नको लागि काम गर्छन्। राम्रो उत्पादन र अधिक पैसा प्राप्त गर्न माटोको पोषक तत्वहरू बढाउने कोदो खेती गरिरहेका छन्। 

संयुक्त राष्ट्र संघको महासभाले २०२३ लाई अन्तर्राष्ट्रिय कोटोको वर्ष बनाउने भारत-प्रायोजित प्रस्तावलाई सर्वसम्मतिले पारित गरेपछि विश्वले यस सुपरफुडको ड्यासले अर्को वर्षलाई स्वागत गर्न तयार छ। 

मध्य प्रदेशको खाण्डवा जिल्लाका पाँच गाउँका कोर्कु आदिवासी किसानहरूका लागि कोदो वास्तवमै एक सुपरफुड बनेको छ, जसले तिनीहरूको कमाई बढाएको छ र तिनीहरूको  जमिनलाई खेतीयोग्य जमिनमा परिणत गरेको छ।

ती सबैले २०२० र २०२१ (मार्च-अप्रिल) मा ४५ दिनका लागि गद्रियाखेडा, इन्दिराखेडा, देवलीकला, देवलीखुर्द र घुटीघाट गाउँमा फैलिएको कुल ८५ एकड बाँझो जग्गामा नारा लगाउने गरेको थियो। यसलाई खाण्डवा डायोसेसन सोशल सर्भिससँगको सहकार्यमा एनजीओ कारिटास इन्डियाद्वारा सञ्चालित सबल परियोजनाको एक भागको रूपमा परिकल्पना गरिएको थियो।

दक्षिणपश्चिम मनसुन (मध्य जुनदेखि सेप्टेम्बर) मा वर्षाको पानी संकलन गर्न जमिनहरूमा ठूला ढुंगाहरू खने र त्यसबाट बाँधहरू बनाइएपछि माटोलाई उर्वर बनाउन प्रत्येक वर्ष एक पटक  कोदो रोपिन्थ्यो। त्यस्तै, खाण्डवामा कम उर्वर मध्यम कालो माटो छ, जुन कोदो, गहुँ र सोयाबिन जस्ता बालीका लागि उपयुक्त छ।

गदारिखेडाका श्यामपिता सिकदारको १५ एकड जमिन थियो तर ढुङ्गाका कारण पाँच एकडमा बाली काट्न सकेनन्। जमिनमा सिँचाइ हुन्छ भनेर उनले कहिल्यै सोचेका थिएनन्। कोदोको बारेमा व्यापक अनुसन्धान गरेका करिटास इन्डियाका मुकुन्द देशमुखले १०१ रिपोर्टर्सलाई बताए अनुसार जिल्लाका आदिवासी किसानहरूले धान, रागी (औँला कोदो) र साना दाना कुटकी (सानो कोदो), सवा (बारनयार्ड कोदो), रला बाली लगाएका थिए। 

नगदे बालीहरू पानी-गहन हुने भएकाले, तिनीहरूले वर्षाको पानीलाई कुशलतापूर्वक संकलन गर्न सक्ने ठाउँहरूमा मात्र खेती गर्ने प्रयास गरेका थिए। यहाँका गाउँलेहरू इनार वा ट्युबवेल खन्न आर्थिक रूपमा सक्षम नभएकाले सिचाईँ नहुँदा फल अपेक्षित भएको थिएन। 

गाउँमा जमिनको दुरुपयोग बढ्दै गएको देखेर, कारिटास इन्डियाले किसानहरूलाई आफ्नै खेतमा काम गर्ने र सिँचाइको लागि बाँधहरू स्थापना गर्न मद्दत गर्ने किसानहरूलाई ज्यालामा अन्न दिने अनौठो अवधारणँ ल्याए। परिणामहरू आश्चर्यजनकरुपमा सफल देखिए। 

'यो प्रयोग धेरै राम्रोसँग प्यान आउट भयो। उक्त आयोजना अन्तर्गत आफ्नो जग्गामा काम गर्ने किसानलाई दैनिक दुई केजी चामल, आधा केजी दाल, आधा लिटर तेल र चियापत्ती उपलब्ध गराइएको थियो।

हामीले उनीहरूलाई खेती गर्न साना अन्न पनि दियौं। ती बीउहरूबाट निस्कने उपजको एक अंश अर्को बाली चक्रको लागि प्रयोग गरिन्थ्यो। हामीले उनीहरूलाई बीउ कसरी प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्ने भनेर पनि सिकायौं,' सबल परियोजना संयोजक राकेश करोलेले १०१ रिपोर्टर्सलाई भने।

मिडिया डबली डट कम २०७३ श्रावण १ गतेबाट डबली नेटवर्क्स प्रा. लि द्वारा संचालित नेपाली भाषाको अनलाइन समाचार पोर्टल हो । अनुसन्धान र खोजमुलक समाचारलाई प्राथामिकता राख्ने यस पोर्टलमा सम्प्रेषित समाचारलाई कपि गरि अन्य साइटमा जस्ताको तस्तै राख्न पूर्ण रुपमा निषेध गरिएको छ । कुनै समाचार कपि गर्ने र अनिवार्य रुपमा ब्याक्लिंक नदिएको पाइएमा प्रचलित साइबर कानुन अनुसार कारवाहि गरिने जानाकारी गराइन्छ ।